Paranoid Kişilik Bozukluğu
Paranoid Personality Disorder
Tanım
Bireylerin başkalarının niyetlerini sürekli olarak kötü niyetli, tehditkar veya aldatıcı şeklinde yorumladığı, yaygın bir güvensizlik ve kuşkuculuk örüntüsüyle karakterize bir kişilik bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
42 yaşında bir erkek hasta, iş yerindeki mesai arkadaşlarının kendisine karşı bir komplo kurduğunu, bilgisayarındaki verileri gizlice kopyaladıklarını ve yöneticisinin performans değerlendirmeleriyle kendisini sistem dışına itmeye çalıştığını iddia ederek klinikte değerlendirmeye alınmıştır. Hastanın sunduğu tek 'kanıt', yöneticisinin koridorda kendisiyle selamlaşırken yüzünü hafifçe ekşitmiş olmasıdır. Geçmişteki iş deneyimlerinde de benzer şekilde yöneticileriyle mahkemelik olduğu ve tüm iş arkadaşlarını 'casuslukla' suçlayıp istifa ettiği öğrenilmiştir.
Derin Analiz
DSM-5-TR kapsamında B Kümesi (dramatik, duygusal veya düzensiz) kişilik bozuklukları arasında değerlendirilen Paranoid Kişilik Bozukluğu (PKB), bireyin sosyal ilişkilerini ve işlevselliğini derinden sarsan kronik bir bilişsel çarpıtma kümesidir. Temel mekanizma, dış dünyayı sürekli bir tehlike kaynağı olarak kodlayan hiper-vigilans (aşırı uyarılmışlık) durumudur. Birey, çevresel ipuçlarını seçici olarak filtreler ve yalnızca kendi paranoyasını doğrulayan verileri işleme sokar (onaylama yanlılığı). Nörobiyolojik düzeyde, tehdit algısını ve korku koşullanmasını yöneten amigdala ve prefrontal korteks arasındaki regülasyon bozukluklarının bu aşırı kuşkucu tutumun sürekliliğinde rol oynadığı düşünülmektedir. Klinik pratikte bu vakalar psikoterapiye nadiren kendi istekleriyle başvururlar; genellikle işlevsellik kaybı, partnerlerinin baskısı veya yasal krizler sonucu klinisyen karşısına çıkarlar. Terapötik ittifak kurmak, hastanın kuşkucu süzgeci nedeniyle son derece güçtür.
Etimoloji
Yunanca 'paranoia' (para [ötesinde, yanı başında] + nous [akıl, zihin]) kelimesinden türetilmiştir; akıl yürütme bozukluğunu ve sapkınlığı ifade eder.
Karıştırmayın
Şizofreni ve Paranoid Şizofreni ile sıklıkla karıştırılır; ancak paranoid kişilik bozukluğunda şizofrenide görülen bizar (garip) sanrılar, işitsel veya görsel halüsinasyonlar ve belirgin bir düşünce dağınıklığı (bilişsel çözülme) bulunmaz. Ayrıca Paranoid Sanzuk Bozukluktan (Delusional Disorder), sistematik ve tekli bir sanrı sisteminden ziyade tüm yaşam boyu süren genel bir güvensizlik tutumu olmasıyla ayrılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çarpıtma
Bilişsel Çarpıtma
Cognitive Distortion
Bireyin gerçekliği hatalı, abartılı veya irrasyonel biçimde algılamasına yol açan kusurlu düşünce kalıplarıdır.
İncele