Amfetamin Kötüye Kullanımı
Amphetamine Abuse
Tanım
Amfetamin veya benzeri uyarıcı maddelerin tekrar tekrar alımına bağlı olarak ortaya çıkan, yineleyici olumsuz sosyal, mesleki ve yasal sonuçlarla karakterize maladaptif kullanım örüntüsü.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmi sekiz yaşındaki bir yazılım mühendisinin, iş deadlines tarihlerine yetişmek ve performansını artırmak amacıyla reçetesiz amfetamin türevleri kullanmaya başlaması, zamanla maddeyi almadığı günlerde şiddetli yorgunluk, depresif duygu durum yaşamasına ve aile içi sorumluluklarını ihmal etmesine rağmen madde kullanımını sürdürmesi.
Derin Analiz
Tarihsel olarak DSM-IV-TR sınıflandırma sisteminde bağımlılıktan ayrı bir kategori olarak ele alınan bu kavram, amfetaminlerin merkezi sinir sistemindeki dopaminerjik ve noradrenerjik yollar üzerindeki güçlü agonist etkileri nedeniyle bireyin işlevselliğinde belirgin bozulmalara yol açtığı varsayımıyla tanımlanmıştır. Sinaptik aralıktaki katekolamin konsantrasyonunu artırarak akut öfori, artmış uyarılmışlık ve psikomotor aktivite sağlar; ancak kronik kullanım nöroadaptasyon süreçlerini tetikler. Güncel nosolojide (DSM-5 ve DSM-5-TR) ayrı bir tanı olmaktan çıkarılarak 'Uyarıcı Kullanım Bozukluğu' (Stimulant Use Disorder) çatısı altında entegre edilmiştir.
Etimoloji
İngilizce 'alpha-methylphenethylamine' kelimesinin kısaltmasından türetilen 'amphetamine' ile Latince 'abusus' (kötü kullanma, aşırı harcama) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Amfetamin bağımlılığı (tolerance ve yoksunluk bulgularının daha baskın olduğu, kompulsif arayışın ön planda olduğu klinik tablo) ve madde intoksikasyonu (maddenin akut fizyolojik etkileri).