Uyarıcı Kullanım Bozukluğu
Stimulant Use Disorder
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Otuz iki yaşında bir yazılım mühendisi, iş performansını artırmak ve uyku modunu bastırmak amacıyla reçetesiz amfetamin türevleri ve kokain kullanmaya başlar. Zamanla aynı etkiyi yakalayabilmek için dozu katlar (tolerans). Maddeye erişemediği pazartesi günlerinde yoğun depresif duygu durum, şiddetli halsizlik ve irritabilite (yoksunluk) yaşar. Eşiyle olan ilişkisi kopma noktasına gelen, projelerini teslim edemeyen ve maddeyi bulmak için mesai saatlerini harcayan birey, klinik ortamda uyarıcı kullanım bozukluğu tanısıyla değerlendirilmiştir.
Derin Analiz
DSM-5 ile birlikte literatüre kazandırılmış olan bu tanı kategorisi, DSM-IV-TR dönemindeki ayrı 'madde kötüye kullanımı' ve 'madde bağımlılığı' tanılarını tek bir çatı altında birleştirmiştir. Mezolimbik dopaminerjik yolağın kronik ve kompulsif aktivasyonu temel nörobiyolojik mekanizmayı oluşturur. VTA (Ventral Tegmental Alan) ve nükleus accumbens eksenindeki dopamin salınımının yapay olarak sürekli artırılması, zamanla sinaptik plastisitede bozulmalara, D2 reseptörlerinde down-regulation (duyarsızlaşma) süreçlerine ve prefrontal kortekste hipofonksiyona yol açar. Bu nörokimyasal adaptasyon tablosu, bireyin doğal pekiştireçlerden aldığı zevki (anhedoni) yok ederken, maddeye yönelik ezici bir arzu (craving) üretir. Tanı, hafif, orta ve şiddetli olmak üzere sergilenen semptom kümesi sayısına (en az 2 semptom) göre derecelendirilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Keşfetmeye Devam Edin
Tolerans
Tolerans
Tolerance
Bir kimyasal maddenin sürekli kullanımına bağlı olarak aynı dozun etkisinin azalması ve istenen etkiyi elde etmek için dozun artırılması zorunluluğu ya da farklılıklara karşı hoşgörü durumu.
İncele
Yoksunluk Sendromu
Yoksunluk Sendromu
Abstinence Syndrome
Bağımlılık yapıcı maddelerin ani kesilmesi veya azaltılması sonucunda ortaya çıkan karakteristik fizyolojik ve davranışsal bulgular kümesidir.
İncele
Anhedoni
Anhedoni
Anhedonia
Normal koşullarda bireye zevk vermesi beklenen deneyimlerden ve etkinliklerden keyif alamama, haz duyma kapasitesinin yitimi.
İncele