Amok
Amok (amuck)
Tanım
Bireyin ani ve kontrol edilemez bir öfke patlamasıyla çevresindekilere veya nesnelere karşı aşırı şiddet eylemleri sergilemesi, ardından genellikle tam amnezi ve bitkinlikle sonuçlanan kültüre özgü dissosiyatif bir durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda değerlendirilen 32 yaşındaki bir erkek hasta, iş yerinde yaşadığı ağır bir aşağılanma ve toplumsal itibar kaybı olayından saatler sonra, ani bir bilinç bulanıklığı eşliğinde etrafa zarar vermeye başladığını, eline geçirdiği nesneleri fırlattığını ve bu süreçte dış dünyayla bağının koptuğunu bildirmiştir. Nöbetin sönümlenmesinin ardından hastada derin bir fiziksel bitkinlik ve yaşanan döneme dair tam bir amnezi (bellek kaybı) gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Amok, ilk olarak Malay kültüründe tanımlanmış olsa da benzer fenomenler dünya genelinde farklı kültürel bağlamlarda gözlemlenen geçici bir akut davranışsal krizdir. DSM-IV ve sonraki güncellemelerde kültüre özgü sendromlar kategorisinde ele alınan bu durum, genellikle yoğun utanç, sosyal yalıtılmışlık veya haysiyet kaybı gibi tetikleyicilerin ardından ortaya çıkan bir bilinç daralması ve dissosiyasyon halidir. Nörobiyolojik düzeyde, limbik sistemin (özellikle amigdalanın) prefrontal korteksin üst düzey inhibitör kontrolünü tamamen devre dışı bırakmasıyla karakterize edilen ani bir 'savaş veya kaç' tepkisidir. Birey, kriz sırasında çevredeki uyaranlara karşı seçici bir duyarsızlık geliştirir ve amok nöbeti bittikten sonra yaşananları genellikle hatırlamaz.
Etimoloji
Malay kökenli 'amok' (öfkeden deliye dönme, kana susamış bir halde saldırıya geçme) kelimesinden türetilmiş olup, klinik psikiyatri literatürüne kültüre özgü bir sendrom olarak girmiştir.
Karıştırmayın
Kesici alet veya fiziksel şiddet içeren 'Aralıklı Patlayıcı Bozukluk (Intermittent Explosive Disorder)' ile karıştırılabilir; ancak amok kültürel kökenli dissosiyatif bir veçhe taşır ve spesifik bir amnezi fazıyla karakterizedir.