Dissosiyatif Amnezi
Dissociative Amnesia
Tanım
Travmatik veya aşırı stresli yaşam olaylarına bağlı olarak gelişen, sıradan unutkanlıkla açıklanamayacak kadar geniş kapsamlı ve kişisel otobiyografik bilgilerin hatırlanamamasıyla karakterize dissosiyatif bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir trafik kazası geçiren ve ailesinden bir bireyi kaybeden 32 yaşındaki bir birey, kazanın gerçekleştiği günü ve kaza öncesindeki birkaç saati tamamen hatırlayamaz; ancak genel zihinsel işlevleri, motor becerileri ve kaza dışındaki anıları yerindedir. Güvenli bir klinik ortama alınıp stresör faktörlerden uzaklaştırıldığında, birkaç hafta içinde anı parça parça geri dönmeye başlar.
Derin Analiz
Dissosiyatif amnezi, beynin üst düzey entegratif işlevlerinin, bireyi dayanılmaz duygusal acılardan korumak amacıyla geçici olarak askıya alınması durumu olarak bellek dinamiklerinde yer bulur. Nörobiyolojik düzlemde, prefrontal korteksin amigdala ve hipokampal yapılar üzerindeki inhibitör kontrolünün aşırı çalışması veya travmatik stres altında nöral ağ bağlantılarının kopmasıyla ilişkilendirilir. Kodlama sürecinde bir bozulma olmamasına rağmen, depolanan otobiyografik anılara bilinçli erişim mekanizmaları bloke olmuştur. DSM-5 kriterlerine göre bu durum, bireyin sosyal veya mesleki işlevselliğinde belirgin bir düşüşe yol açar ve madde kullanımı ya da nörolojik bir hasarla (örn. kafa travması) açıklanamaz. Olayın travmatik bağlamından uzaklaşılması anıların spontan geri dönüşünü tetikleyebilir.
Etimoloji
Latince 'dissociare' [ayırmak, bağlantısını kesmek] ve Yunanca 'amnesia' [hatırlamamazlık, unutkanlık, amnesia - a- 'yokluk' + mnasthai 'hatırlamak'] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Organik amnezi (nörolojik hasara bağlı bellek kaybı) ile sıkça karıştırılır; organik amnezide yeni bilgi öğrenme güçlüğü ve nörolojik bulgular ön plandayken, dissosiyatif amnezide otobiyografik bellek kaybı baskındır ve nörolojik bir lezyon eşlik etmez.