Dissosiyatif Bozukluklar
Dissociative Disorders
Tanım
Bilinç, bellek, kimlik ve çevre algısının normal entegre işlevlerinde ani veya dereceli olarak ortaya çıkan çözülme ve kopma durumlarıyla karakterize ruhsal bozukluklar grubudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetişkinliğinde ağır bir trafik kazası geçiren bir bireyin, kaza anına ve sonrasındaki üç saate dair hiçbir otobiyografik belleğe erişememesi, ancak bu durumun organik bir beyin hasarı (örn. travmatik beyin sarsıntısı) ile açıklanamaması dissosiyatif amnezi tablosuna örnektir.
Derin Analiz
Dissosiyatif bozukluklar, zihnin normalde bir bütün olarak çalışan işlevlerinin (bellek, kimlik, algı, motor kontrol) aşırı stres veya travmatik yaşantılar karşısında entegrasyonunu yitirmesiyle ortaya çıkar. Klinik düzlemde bu durum, entegre benlik hissinde bölünme veya bazı mental süreçlerin bilinçten izole edilmesi (bölünme/çözülme) olarak kendini gösterir. DSM-5 sınıflandırmasında Dissosiyatif Kimlik Bozukluğu, Dissosiyatif Amnezi ve Depersonalizasyon/Derealizasyon Bozukluğu gibi alt tipleri barındırır. Nörobiyolojik düzeyde, hipokampal hacim değişiklikleri, prefrontal korteksin limbik yapıları inhibe etme kapasitesindeki bozulmalar ve otobiyografik bellek ağlarındaki bağlantı kopuklukları ile ilişkilendirilmektedir. Travmaya karşı bir savunma mekanizması olarak başlayan bu kopuş, zamanla kronikleşerek işlevselliği ciddi oranda düşüren bir patolojiye dönüşür.
Etimoloji
Latince 'dissociatus' (ayrılmış, bölünmüş) kelimesinden türetilmiştir; 'dis-' (uzaklaşma, ayrılma) ve 'sociare' (birleştirmek, arkadaşlık etmek) köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Şizofreni (gerçeklik algısının tamamen yitirilmesi ve psikotik bulgularla karakterizedir; dissosiyatif bozukluklarda ise temel sorun psikoz değil, entegrasyon kaybıdır) ve Organik Amnezi (nörolojik hasara bağlı bellek kaybıdır, dissosiyatif amnezi ise psikojeniktir).