Anlamın Ön-hazırlama Etkisi
Semantic Priming
Tanım
Anlamca ilişkili bir uyarıcının önceden sunulmasının, ardından gelen hedef uyarıcının işlenmesini hızlandırması ve kolaylaştırması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolinguistik laboratuvarında deneye katılan bir bireyin ekranında milisaniyeler süresince önce 'doktor' kelimesi belirsiz bir maskeleme ile gösterilir, ardından hedef kelime olarak 'hemşire' kelimesi sunulur. Denek, bu kelimenin anlamlı bir sözcük olup olmadığını 'doktor' kelimesi gelmediği duruma kıyasla çok daha hızlı ve hatasız bir şekilde onaylar. Buna karşın, hedef kelime olarak 'cüzdan' (purse) sunulduğunda aynı hız artışı görülmez.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve nöro딜im bağlamında anlamın ön-hazırlama etkisi, uzun süreli bellekteki anlamsal ağların (semantic networks) yapısal organizasyonunu ortaya koyan temel bir mekanizmadır. Collins ve Loftus'un Yayılan Aktivasyon Modeli (Spreading Activation Model) ile açıklanan bu süreçte, bir kavramın (örneğin 'doktor') işlenmesi, zihinsel sözlükteki (mental lexicon) o kavramla ilişkili düğümleri (örneğin 'hemşire', 'hasta', 'tedavi') eşik değerinin altına düşürerek otomatik olarak aktive eder. Bu aktivasyon yayılımı, ilişkili hedef uyarıcı sunulduğunda bilişsel sistemin karar verme ve tepki süresini (reaction time) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde kısaltır. Süreç büyük ölçüde bilinçdışı ve istemsiz gerçekleşir; fMRI ve ERP (Olayla İlgili Potansiyeller) çalışmalarında N400 dalga boyu manipülasyonlarıyla nöral karşılığı net bir şekilde gözlemlenmektedir.
Etimoloji
Latince 'semanticus' [anlama ilişkin] + İngilizce 'prime' [önceden hazırlamak, fitillemek, kökeni Eski Fransızca 'primier' [ilk]] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Algısal ön-hazırlama (perceptual priming) ile karıştırılır; algısal ön-hazırlamada uyarıcıların anlamsal içeriği değil, fiziksel, biçimsel veya görsel özellikleri (örneğin font, boyut, şekil) tepki hızını etkiler. Ayrıca biçimbilimsel (morfolojik) ön-hazırlamadan da kelimenin kök ve ek yapısı bakımından ayrılır.
Keşfetmeye Devam Edin
Zihinsel Sözlük
Zihinsel Sözlük
Mental Lexicon
Bir bireyin hafızasında yer alan, kelimelerin anlamlarını, fonolojik özelliklerini, morfolojik yapılarını ve sözdizimsel kategorilerini depolayan zihinsel veritabanı.
İncele
Tepki Süresi
Tepki Süresi
Reaction Time (RT)
Bir uyaranın sunulması ile bu uyarana karşı belirli bir davranışsal veya motor tepkinin ortaya çıkması arasında geçen milisaniyelik süre.
İncele