Araçsal Bağımlılık
İnstrumental Dependence
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki bir danışanın, iş yerinde rutin bir e-posta göndermek veya basit bir rapor şablonu hazırlamak gibi tamamen kendi başına yapabileceği görevlerde bile sürekli olarak yöneticisinin veya bir iş arkadaşının onayını ve fiziksel yardımını talep etmesi; bu desteği alamadığı durumlarda ise yoğun bir panik ve işlevsellik kaybı yaşaması.
Derin Analiz
Araçsal bağımlılık, gelişimsel psikopatoloji ve kişilik kuramlarında, bireyin özerklik (autonomy) kazanma evresindeki ketlenmeleri veya erken dönem uyumsuz şemaları (özellikle 'bağımlılık/yetersizlik' şeması) ekseninde incelenir. Birey, kendi öz-yeterlilik algısına (self-efficacy) olan inancının düşük olması nedeniyle, pratik işlevselliğini sürdürebilmek için dışsal bir figüre (ebeveyn, eş, otorite) nesnel bir dayanak olarak ihtiyaç duyar. Nörobiyolojik düzlemde, karar verme ve yürütücü işlevlerden sorumlu prefrontal korteks ile ödül ve güvenlik arayışı arasındaki limbik devrelerin etkileşimi, bireyin belirsizlik ve hata yapma korkusuyla başa çıkamamasına ve bu pasif başa çıkma stratejisini (coping mechanism) pekiştirmesine zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'instruere' (donatmak, hazırlamak, araç germek) kökünden türetilen 'araçsal' sıfatı ile Latincede 'pendere' (asılmak, sarkmak) fiilinden evrilen 'bağımlılık' kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Duygusal bağımlılık (emotional dependence) ile karıştırılabilir; duygusal bağımlılık onay ve sevgi arayışına odaklanırken, araçsal bağımlılık doğrudan pratik görevlerin ve eylemlerin yerine getirilmesinde dış desteğe duyulan gereksinimi ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Özerklik
Autonomy
Bireyin, grubun veya toplumun dışsal baskılardan bağımsız olarak kendi kararlarını alabilmesi, kendini yönetebilmesi ve eylemlerini kendi içsel değerleriyle belirlemesi durumu.
İncele
Bağımlı Kişilik Bozukluğu
Dependent Personality Disorder
Bireyin erken yetişkinlik döneminde başlayan, kendi kararlarını alma kapasitesinden yoksunluk, başkalarının onay ve desteğine aşırı bağımlılık ve terk edilme korkusuyla karakterize küme C kişilik bozukluğu.
İncele