Aralıklı Pekiştirme
İntermittent Reinforcement / İnterval Reinforcement
Tanım
🔹 1. (intermittent reinforcement):
Edimsel koşullamada, hedeflenen davranışın her defasında değil, yalnızca bazı durumlarda pekiştirilmesi süreci.
🔹 2. (interval reinforcement):
Önceden belirlenmiş bir zaman aralığının geçmesinden sonra verilen ilk tepkinin ödüllendirildiği edimsel koşullama prosedürü.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (intermittent reinforcement): Sosyal medya akışını yenileme (pull-to-refresh) davranışı buna örnek oluşturur; ekranı her aşağı çektiğinizde yeni ve ilginç bir içerikle (ödül) karşılaşmazsınız, ancak bazen karşılaşırsınız. Bu belirsizlik, uygulamanın sürekli kontrol edilmesine neden olur. 🔹 2. (interval reinforcement): Bir psikoloji laboratuvarında güvercinin her 30 saniyede bir gagalaması durumunda değil, 30 saniyelik süre dolduktan sonra yaptığı ilk gagalamada yiyecek alması aralıklı pekiştirmenin tipik bir örneğidir.
Derin Analiz
🔹 1. (intermittent reinforcement):
Bilişsel ve davranışsal psikolojide aralıklı pekiştirme, sönmeye karşı en dirençli davranış kalıplarının ortaya çıkmasını sağlayan temel bir öğrenme mekanizmasıdır. B.F. Skinner’ın edimsel koşullama çalışmaları temelinde geliştirilen bu şemalar; oranlı (fixed/variable ratio) ve aralıklı (fixed/variable interval) olmak üzere alt kategorilere ayrılır. Her tepkinin ödüle dönüşmediği belirsizlik durumu, dopaminerjik yollarda beklenti ve arayış döngüsünü tetikleyerek patolojik kumar bağımlılığından tutun da toksik ilişkilerdeki sürekli bağlanma döngülerine kadar geniş bir yelpazenin nörobiyolojik temelini oluşturur.
🔹 2. (interval reinforcement):
Edimsel koşullama paradigmalarında, davranışın sıklığından bağımsız olarak zamanın temel alınarak pekiştirecin sunulduğu bir tarifedir. Bilişsel ve davranışçı kuramlarda organizmanın zamansal tahmini (temporal estimation) ve beklenti mekanizmaları üzerinden işler. Sabit veya değişken zaman aralıklarıyla uygulanabilir. Davranışın sönmeye karşı direncini artıran en güçlü pekiştirme tarifelerinden biridir; çünkü birey ödülü almak için belirli bir sürenin geçmesi gerektiğini öğrenir ancak bu süre zarfında kaç kez tepki verdiğinin bir önemi yoktur.
Etimoloji
🔹 1. (intermittent reinforcement):
Latince 'intermittere' (ara vermek, kesintiye uğratmak) fiilinden türetilen 'intermittent' ile Orta İngilizce 're-inforcer' (güçlendirmek) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
🔹 2. (interval reinforcement):
Latince 'intervallum' (iki duvar arasındaki mesafe, ara, boşluk) ve 're-' (tekrar) ile 'fortis' (güçlü) köklerinden türetilen pekiştirme kavramlarının birleşimi.
Karıştırmayın
🔹 1. (intermittent reinforcement):
Sürekli pekiştirme (continuous reinforcement) ile karıştırılır; sürekli pekiştirmede her davranış ödüllendirilir ve davranış hızla öğrenilir ancak çabuk söner. Aralıklı pekiştirmede ise öğrenme yavaş olur fakat sönmeye karşı direnç çok yüksektir.
🔹 2. (interval reinforcement):
Oranlı pekiştirme (ratio reinforcement) ile sıkça karıştırılır; oranlı tarifelerde pekiştirç zamanla değil, verilen tepki sayısı (örneğin her 5 tepkide bir) ile belirlenirken, aralıklı pekiştirmede tepki sayısı değil geçen süre esastır.
Keşfetmeye Devam Edin
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Sönme
Sönme
Extinction
Klasik veya edimsel koşullanmayla kazanılmış bir davranışın veya tepkinin, pekiştirecin veya koşulsuz uyarıcının sürekli olarak geri çekilmesi sonucunda zamanla zayıflaması ve ortadan kalkması süreci.
İncele
Sabit Aralıklı Tarife
Sabit Aralıklı Tarife
Fixed-interval Schedule (FI Schedule)
Edimsel koşullanmada, belirlenen belirli bir zaman aralığının ardından gerçekleşen ilk doğru yanıtın ödüllendirildiği pekiştirme tarifesidir.
İncele