Aşırı Uyarılabilirlik
Hyperexcitability
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bipolar bozukluk tanısı ile takip edilen 28 yaşındaki bir danışan, manik evrede odadaki hafif bir fan sesine veya uzaktan gelen bir telefon zil sesine karşı ani bir irkilme, yoğun sinirlilik ve taşikardi ile tepki vermektedir. Normal bireylerin dikkat bile etmeyeceği sıradan duyusal girdiler, bu vakada kortikal düzeyde işlenirken aşırı bir nöral yanıtla karşılanmaktadır.
Derin Analiz
Nörofizyolojik düzeyde sinaptik iletimin artması, inhibitör nörotransmitterlerin (özellikle GABA) yetersiz kalması veya eksitatör yolların (glutamaterjik sistem) aşırı aktivasyonu sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Merkezi sinir sisteminin homeostatik dengeyi koruyamamasıyla karakterizedir. Klinik pratikte çoğunlukla bipolar bozukluğun manik evreleri, posttravmatik stres bozukluğu (PTSD), anksiyete spektrumu ve çeşitli nörolojik hasar tablolarında gözlemlenir. Bireyin dış dünyadan gelen duyusal verileri filtreleme ve uygun ölçekte yanıt verme kapasitesini sekteye uğratır.
Etimoloji
Modern Latince 'hyper-' [aşırı, üst düzey] + 'excitabilitas' [uyarılabilirlik, uyarılma kapasitesi < Latincede 'citare' / 'citare' [harekete geçirmek, uyandırmak]]
Karıştırmayın
Hiperaktivite (genellikle motor aşırılık ve dürtüsellikle ilişkilidir; aşırı uyarılabilirlik ise duyusal ve duygusal uyaranlara verilen reaktiviteyi ifade eder) ve Hipervijilans (daha çok çevrede tehlike arama ve tehdit tarama odaklı bilişsel bir durumdur).