Başarı Korkusu
Fear Of Success
Tanım
Bireyin hedeflerine ulaşmaktan, yeteneklerini tam anlamıyla ortaya koymaktan veya toplumsal başarı elde etmekten kaçınmasıyla karakterize edilen psikolojik direnç durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik olarak son derece yetenekli olan bir yüksek lisans öğrencisinin, tez savunmasına haftalar kala çalışmayı tamamen bırakması veya kritik verileri kaybetmesi, bilinçdışı düzeyde başarılı olup akademik camiada öne çıkma korkusuyla açıklanan klasik bir öz-sabotaj vaka örneğidir.
Derin Analiz
Başarı korkusu, bilinçdışı düzeyde yüksek performans göstermenin getireceği sosyal bedellerden, rol çatışmalarından veya artan sorumluluk yükünden duyulan kaygıyı ifade eder. Matina Horner tarafından 1969'da literatüre kazandırılan bu kavram, başlangıçta toplumsal cinsiyet rolleri ekseninde kadınların başarı odaklı hedefleri ile kültürel beklentiler arasındaki çatışma olarak incelenmiş olsa da, çağdaş psikometrik ve klinik değerlendirmeler bu durumun cinsiyet bağımsız biçimde ortaya çıkabildiğini göstermektedir. Klinik pratikte bu korku; imposter sendromu (sahtekarlık sendromu), öz-sabotaj (self-handicapping) davranışları ve Jonah kompleksi ile sıklıkla örtüşür. Birey, potansiyelini gerçekleştirdiği takdirde çevresi tarafından dışlanacağı, yalnızlaşacağı ya da bir sonraki aşamada başarısız olunca yaşayacağı yıkımın katlanarak artacağı yönünde irrasyonel inançlar barındırır.
Etimoloji
İngilizce 'fear' (Eski İngilizce 'fǣr' [ani tehlike, korku]) ve 'success' (Latince 'succedere' [arkasından gelmek, başarılı olmak, ilerlemek] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Başarısızlık korkusu (fear of failure) ile sıklıkla karıştırılır. Başarısızlık korkusu yetersiz bulunma ve hata yapma kaygısından kaynaklanırken, başarı korkusu bizzat hedefe ulaşmanın getireceği sonuçlardan ve güçten kaçınmayı hedefler.