Bellek Yanılsaması
Memory İllusion
Tanım
Algısal yanılsamalara benzer şekilde, bireyin hiç gerçekleşmemiş olayları olmuş gibi hatırlaması veya geçmişteki bir olayı yanlış, çarpıtılmış detaylarla zihninde yeniden kurgulaması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir trafik kazasına şahit olan bir bireyin, polisin 'Kırmızı ışıkta geçen yeşil araba ne hızla gidiyordu?' şeklindeki yönlendirici sorusundan sonra, aslında yeşil olan arabanın kırmızı ışıkta geçtiğini ve kazaya sebep olduğunu iddia etmesi bir bellek yanılsaması vakasıdır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmaları bağlamında, bellek bir video kaydedici gibi çalışmaz; bunun yerine yeniden yapılandırıcı (reconstructive) bir süreçtir. Bellek yanılsamaları, kodlama, depolama ve geri çağırma aşamalarındaki şema temelli çıkarımlar, kaynak izleme hataları (source monitoring errors) ve örtük ilişkilendirmeler sonucunda ortaya çıkar. Deese-Roediger-McDermott (DRM) paradigması, bu durumun laboratuvar ortamındaki en net kanıtıdır; katılımcılara birbiriyle ilişkili kelime listeleri verildiğinde, listede yer almayan ancak tematik olarak merkezi olan 'kritik tuzak kelime'yi de yüksek bir özgüvenle hatırladıkları gözlemlenir. Bu mekanizma, insan belleğinin mutlak bir gerçeklik arşivi değil, adaptif ama hata yapmaya açık bir anlamlandırma sistemi olduğunu gösterir.
Etimoloji
Latince 'memoria' [hatırlama, hafıza] ve 'illusio' [alay, aldanma, yanılsama] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
False memory (yanlış anı) kavramı ile sıklıkla eş anlamlı kullanılır; ancak bellek yanılsaması daha geniş bir çatı kavram olup anlık algısal çıkarımları ve DRM benzeri paradigma hatalarını da kapsarken, yanlış anı genellikle geçmişe dair uydurulmuş veya çarpıtılmış bütünlüklü bir yaşam olayını ifade eder.