Birincil Kontrol
Primary Control
Tanım
Bireyin dış çevreyi doğrudan değiştirerek üzerinde kontrol hissi üretmeyi amaçlayan her türlü hedef odaklı davranışı.
Örnek Vaka / Uygulama
İş yerinde haksız yere performansı düşürülen bir çalışanın, pasifçe durumu kabullenmek yerine (ikincil kontrol) doğrudan yöneticisiyle görüşüp ek kaynak talep etmesi, yeni yazılımlar öğrenerek iş süreçlerini hızlandırması ve çalışma ortamını kendi lehine yeniden yapılandırması birincil kontrol örneğidir.
Derin Analiz
Gelişim psikolojisi ve motivasyon kuramlarında birincil kontrol, kişinin dış dünyayı kendi istek, ihtiyaç ve amaçları doğrultusunda dönüştürme çabasını ifade eder. İkincil kontrolden (kişi çevreyi değiştirmek yerine kendisine odaklanıp durumu kabullenir veya bilişsel yeniden yapılandırma yapar) temel farkı, failin (agent) aktif bir biçimde çevresel koşulları manipüle etmesidir. Özellikle yaşam boyu gelişim ve yaşlanma çalışmalarında (örneğin Heckhausen ve Schulz'un Optimizasyon ve Telafi Modeli), yaşamın erken evrelerinde birincil kontrol stratejilerinin baskın olduğu, yaş ilerledikçe veya kaynaklar azaldıkça ikincil kontrol mekanizmalarına ağırlık verildiği görülmektedir.
Etimoloji
Latince 'primus' (ilk, önde gelen) ve 'contratitio' (kontrol altında tutma, deftere kaydetme) köklerinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İkincil kontrol (secondary control) ile sıklıkla karıştırılır; ikincil kontrolde birey dış dünyayı değil, dış dünya karşısındaki kendi içsel durumunu, hedeflerini veya bilişsel algısını değiştirir.
Keşfetmeye Devam Edin
İkincil Kontrol
İkincil Kontrol
Secondary Control
Bireyin dış çevreyi doğrudan değiştirmek yerine, çevresel koşullara uyum sağlamak amacıyla kendi içsel durumlarını, değerlerini ve hedeflerini dönüştürerek kontrol algısı üretme çabası.
İncele
Kontrol Odağı
Kontrol Odağı
Locus Of Control
Bireylerin yaşamlarında gerçekleşen olayların sonuçlarını kendi çaba ve niteliklerine mi yoksa dışsal güçlere mi bağladıklarını belirleyen temel motivasyonel yönelim yapılaşmasıdır.
İncele