Carus Tipolojisi
Carus Typology
Tanım
Bireyleri fiziksel ve morfolojik yapılarına göre atletik, balgamcı, veremli, serebral ve steril olmak üzere beş ana bedensel tipe ayıran tarihi bir sınıflandırma sistemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
19. yüzyıl sonlarında bir hekimin hastasını muayene ederken ince, uzun boyunlu ve zayıf yapılı (phthisic) olması nedeniyle melankoliye ve hastalıklara yatkın olduğunu öngörmesi, Carus tipolojisinin klinik pratikteki tarihi kullanımına bir örnektir.
Derin Analiz
19. yüzyıl fizyolojisi ve erken dönem psikiyatrik antropolojinin bir ürünü olan bu tipoloji, somatotip ile psikolojik eğilimler arasında doğrudan bir bağ kurma geleneğinin erken örneklerindendir. Carl Gustav Carus, insan bedeninin formunu onun içsel doğası, ruhsal kapasitesi ve mizaç özellikleri ile eşleştirmeye çalışmıştır. Atletik tip dinamik ve aktif bir fiziksel yapıyı temsil ederken; balgamcı (phlegmatic) tip ağırlıklı olarak durgunluk ve sükûneti, phthisic (veremli/ince) tip hassasiyet ve zayıflığı, serebral tip entelektüel baskınlığı, steril tip ise üretkenlikten yoksun yapıları ifade eder. Modern klinik psikoloji, istatistiksel geçerliliğin ve ampirik temellerin bulunmaması nedeniyle bu tür kategorik tipolojileri terk etmiş, bunun yerine boyutlu ve çok faktörlü kişilik modellerini benimsemiştir.
Etimoloji
Alman fizyolog ve psikolog Carl Gustav Carus'un (1789-1868) soyadından türetilmiş eponym bir sınıflandırma sistemidir.
Karıştırmayın
Ernst Kretschmer'in yapısal tipolojisi (leptosom, piknik, atletik) ve William Herbert Sheldon'ın somatotip teorisi (ektomorf, mezomorf, endomorf) ile karıştırılır; ancak Carus tipolojisi bunlardan kronolojik olarak daha eskidir ve daha az ampiriktir.