Danışan İstismarı
Client Abuse
Tanım
Profesyonel bir psikoterapi veya danışmanlık ilişkisinde, ruh sağlığı uzmanının güç asimetrisini kötüye kullanarak danışana fiziksel, duygusal, cinsel veya ekonomik zarar vermesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Terapistinin onayına ve yönlendirmesine aşırı bağımlı hale gelen bir danışanın, terapist tarafından kendi kişisel işlerinde ücretsiz olarak çalıştırılması ve bu durumun 'terapötik bir ödev' olarak rasyonalize edilmesi danışan istismarına somut bir örnektir.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikoterapi etiğinin en temel ihlallerinden biri olan danışan istismarı, terapist ile danışan arasındaki kaçınılmaz güç dengesizliğinin (transfere dayalı bağımlılığın) uzman tarafından manipüle edilmesiyle ortaya çıkar. Etik kuralların ve yasal düzenlemelerin açıkça yasakladığı bu durum; cinsel sınır ihlalleri, ekonomik sömürü, duygusal manipülasyon veya danışanın bağımlılık zafiyetinden yararlanmayı kapsar. DSM-5 kapsamında doğrudan bir bozukluk olarak kodlanmasa da, klinisyenin etik dışı davranışları ve mesleki kötüye kullanımı (malpractice) bağlamında hukuki ve cezai yaptırımların odağındadır.
Etimoloji
Latince 'cliens' (korunan kişi, bağımlı) ve 'abusus' (kötü kullanma, yanlış yönlendirme) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Çift yönlü ilişki (dual relationship) ile karıştırılabilir; her çift yönlü ilişki istismar içermese de, danışan istismarı her koşulda etik dışı ve sömürüye dayalı bir sınır ihlalidir.