Deney Denencesi
Experimental Hypothesis
Tanım
Araştırmacının, bağımsız değişkenin manipülasyonu sonucunda bağımlı değişken üzerinde belirli bir etki gözlemlemeyi beklediğini ifade eden test edilebilir öngörü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel psikoloji laboratuvarında uykusuzluğun bellek performansına etkisini inceleyen bir araştırmada deney denencesi şu şekilde kurulur: 'Eğer katılımcılar 24 saat uykusuz bırakılırsa (bağımsız değişken), sözel öğrenme testinde hatırladıkları kelime sayısı dinlenmiş gruba göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde az olacaktır (bağımlı değişken).' Veri analizi sonucunda p < 0.01 düzeyi elde edilirse, deney denencesi geçici olarak kabul edilir.
Derin Analiz
Deneysel metodolojide deney denencesi, teorik çerçevenin ampirik düzleme indirgenmiş halidir. 'Eğer... o zaman' (If... then) formülasyonuyla kurulan bu önerme, nedensellik bağını sınamak üzere tasarlanır. Bağımsız değişkenin (neden) sistematik olarak değiştirilmesi, bağımlı değişkende (sonuç) öngörülebilir bir varyasyon yaratmalıdır. İstatistiksel çıkarsama sürecinde, deney denencesi doğrudan test edilmez; bunun yerine sıfır hipotezinin (null hypothesis) reddedilmesi yoluyla dolaylı olarak destek bulur. Alfa anlamlılık düzeyinin (ör. p < 0.05) altında kalan p-değerleri, sıfır hipotezinin olasılıksal olarak zayıfladığını ve dolayısıyla deney denencesinin ampirik bulgularla desteklendiğini gösterir. Ancak bu destek hiçbir zaman mutlak bir kanıt niteliği taşımaz; Popperian anlamda yalnızca yanlışlanmamış geçici bir statü sunar.
Etimoloji
Latince 'experiri' (denemek, test etmek) kelimesinden türeyen 'experimental' ile Yunanca 'hypotithenai' (dayandırmak, varsaymak) kökünden gelen 'hypothesis' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Araştırma hipotezi (research hypothesis) ile sıklıkla karıştırılır. Araştırma hipotezi daha geniş kapsamlı bir yönelim veya ilişki beklentisi sunarken, deney denencesi özellikle laboratuvar veya manipülasyona dayalı deneysel tasarımlarda 'nedensellik' iddiasını test etmek üzere spesifikleştirilmiş versiyonudur.