DNA Metilasyonu
DNA Methylation
Tanım
DNA'nın sitozin veya adenin bazlarına bir metil grubunun eklenmesiyle gerçekleşen ve gen ekspresyonunu baskılayan temel epigenetik mekanizma.
Örnek Vaka / Uygulama
Erken çocukluk dönemindeki şiddetli stres veya travmatik yaşantılar, hipotalamik-hipofiz-adrenal (HPA) eksenini düzenleyen NR3C1 geninin promotör bölgesinde artmış DNA metilasyonuna neden olur. Bu epigenetik modifikasyon, ilerleyen yaşlarda bireyin kortizol yanıtını ve stresle başa çıkma mekanizmalarını kalıcı olarak değiştirerek depresyon ve anksiyete bozukluklarına yatkınlık yaratır.
Derin Analiz
DNA metilasyonu, genetik dizilimde (nükleotid sekansında) hiçbir değişiklik yaratmaksızın gen ifadesini düzenleyen bir moleküler süreçtir. Genellikle sitozin bazlarının guanin nükleotidlerinden hemen önce yer aldığı 'CpG adacıklarında' yoğunlaşır. DNA metiltransferaz (DNMT) enzimleri aracılığıyla katalize edilen bu süreç, transkripsiyon faktörlerinin DNA'ya bağlanmasını fiziksel olarak engeller veya kromatin yapısını sıkılaştırarak (heterokromatin formasyonu) genleri susturur. Normal embriyolojik gelişimin, X kromozomu inaktivasyonunun ve hücresel farklılaşmanın merkezindedir. Patolojik düzeyde ise, tümör baskılayıcı genlerin hipermetilasyon nedeniyle susturulması kanserogenez süreçlerinde kritik rol oynarken, hipometilasyon genomik instabiliteye zemin hazırlayabilir.
Etimoloji
Neo-Latin 'deoxyribonucleic acid' [DNA] + Fransızca 'méthyle' [metil grubu, Yunanca 'methy' (şarap) + 'hyle' (odun/madde)] + Latince '-atio' [süreç, eylem eki].
Karıştırmayın
Histon modifikasyonları ile sıklıkla karıştırılır; her ikisi de epigenetik süreçler olmakla birlikte, histon modifikasyonları DNA'nın etrafına sarıldığı proteinlerin kimyasal değişimini içerirken, DNA metilasyonu doğrudan nükleik asit zincirinin bazları üzerinde gerçekleşir.