Donma Davranışı
Freezing Behavior
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Doğada bir yırtıcının ani alarm sesini duyan bir ceylanın, fark edilme riskini en aza indirmek için kaslarını tamamen kasarak saniyelerce tek bir nokta sabit kalması ve hiçbir hareket etmemesi donma davranışının klasik bir örneğidir. Klinik psikolojide ise travmatik bir anıyı tetikleyen bir uyaranla karşılaşan bireyin, konuşma yetisini geçici olarak yitirmesi ve bedenini hareket ettiremeden adeta olduğu yere çivilenmesi bu mekanizmanın insanlardaki izdüşümüdür.
Derin Analiz
Donma davranışı, evrimsel süreçte av-avcı dinamikleriyle şekillenmiş, omurgalılarda son derece korunmuş bir hayatta kalma mekanizmasıdır. Savaş ya da kaç (fight-or-flight) tepkisinin yetersiz kaldığı veya kaçışın avcının dikkatini çekeceği durumlarda devreye giren bu yanıt, sempatik sinir sisteminin ani aktivasyonu ile parasempatik sistemin (özellikle vagal sinir aracılığıyla) tonik baskısının birleşmesiyle ortaya çıkar. Nörobiyolojik düzeyde, amigdalanın merkezi çekirdeği (CEA) tehlike sinyalini algıladıktan sonra periakueduktuar gri maddenin (PAG) ventrolateral kısmını uyarır; bu da motor çıkışların geçici olarak bloke edilmesine ve kalp atım hızında bradikardi ile sonuçlanan otonomik bir donmaya yol açar.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir terim olup, Germen dillerindeki 'freosan' (donmak, buz tutmak) fiilinden türetilmiştir; etimolojik olarak termodinamik bir hal değişimi metaforunu davranışsal immobilite için ödünç alır.
Karıştırmayın
Hareketsizlik (immobility) ve tonik hareketsizlik (tonic immobility) ile sıklıkla karıştırılır. Donma davranışı, tam bir dikkat halini ve çevreyi izlemeye devam etmeyi (hileli ölüm tepkisinden farklı olarak) gerektiren aktif bir nöral hazırlık evresidir; kas tonusu yüksektir ve birey aniden eyleme geçebilir.