Edinilmiş Disleksi
Acquired Dyslexia
Tanım
Daha önceden normal okuma becerilerine sahip bir bireyin, beyin hasarı veya nörolojik travma sonrasında okuma yetisini kısmen veya tamamen kaybetmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşında sağ elini kullanan bir banka memuru, sol orta serebral arter (MCA) infarktüsü (inme) geçirdikten sonra konuşmayı akıcı bir şekilde anlasa ve ifade edebilse de, yazılı metinleri okurken anlam katmanlarını kaçırmaya başlar. 'Kolera' veya 'hakim' gibi kuralsız kelimeleri okurken fonetik kurallara aşırı derecede dayanarak yanlış telaffuz eder. Nöropsikolojik değerlendirmede fonolojik okuma yolunun korunduğu ancak leksikal (sözcüksel) okuma yolunun hasar gördüğü saptanır.
Derin Analiz
Edinilmiş disleksi, genellikle serebrovasküler olaylar (inme), kafa travmaları veya nörodejeneratif süreçler neticesinde sol hemisferin okuma ile ilgili kritik kortikal alanlarının (özellikle inferior temporal ve parietal loblar) hasar görmesiyle ortaya çıkar. Gelişimsel disleksiden farklı olarak, birey okuma becerisini edinmiş ve sorunsuz kullanmaktayken nörolojik bir lezyon sonucu bu yetide bozulma yaşar. Hasar alan sinir ağlarının konumuna göre fonolojik, yüzeysel (yüzey) veya derin disleksi gibi alt tiplere ayrılır. Örneğin, yüzeysel edinilmiş dislekside birey kelimeleri fonetik olarak okuyabilir ancak düzensiz okunan kelimeleri görsel kelime dağarcığı eksikliği nedeniyle yanlış seslendirir. Nörogörüntüleme çalışmaları, okuma sırasında aktif olan ventral okuma akışındaki kesintilerin bu tablonun temel nörobiyolojik yordayıcısı olduğunu göstermektedir.
Etimoloji
Latince 'dys-' [bozuk, zor] + Yunanca 'lexis' [kelime, okuma] ve Latince 'adquirere' [elde etmek, sonradan edinmek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Gelişimsel süreçte değil, sonradan kazanılan bir durumu ifade eder.
Karıştırmayın
Gelişimsel disleksi ile sıklıkla karıştırılır; temel ayrım edinilmiş disleksinin nörolojik bir travma veya hasar sonrası sonradan ortaya çıkması, gelişimsel disleksinin ise nörogelişimsel kökenli olup çocukluk evresinden itibaren var olmasıdır.