Derin Disleksi
Deep Dyslexia
Tanım
Edinilmiş bir beyin hasarı sonrasında ortaya çıkan; okuma sırasında semantik hataların yapıldığı, soyut ve işlev sözcüklerinin okunamadığı, fonolojik okuma yolunun ise tamamen çöktüğü ağır bir disleksi alt tipidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Sol orta serebral arter infarktüsü geçiren 54 yaşında bir erkek hasta, klinik değerlendirme sırasında metin okurken 'hızla' kelimesini 'çabucak' olarak okumuş, 'fikir' gibi soyut kelimeleri seslendirmekte tamamen tıkanmış, 'dap' gibi fonolojik olarak geçerli ancak anlamsız uydurma kelimeleri ise sesli harf hatalarıyla bile okuyamamıştır.
Derin Analiz
Derin disleksi, nöropsikoloji ve bilişsel nörobilim literatüründe çift yol modelinin (dual-route model) hasar almasıyla incelenen en kritik tablolardan biridir. Genellikle sol hemisferin perisylvian bölgesindeki yaygın lezyonlar, inmeler veya travmatik beyin yaralanmaları sonucu gelişir. Bu tablonun en patognomonik belirtisi semantik (anlamsal) paraleksilerdir; birey yazılı kelimeyi doğru seslendirmek yerine, o kelimenin anlam alanına giren farklı bir kelimeyi okur (örneğin 'papağan' kelimesini 'kanarya' olarak seslendirmek). Fonolojik okuma mekanizmasının hasar görmesi, anlamı olmayan uydurma kelimelerin veya fonolojik olarak kurallı telaffuz edilebilen nonwords ögelerin seslendirilmesini imkansız kılar. Ayrıca 've', 'ile' gibi işlev sözcükleri ile 'adalet', 'özgürlük' gibi soyut kavramların okunmasında somut sözcüklere kıyasla radikal bir performans düşüşü gözlenir. Bu durum, okumanın sadece görsel-işitsel bir eşleme değil, leksikal ve semantik ağların entegre bir işlevi olduğunu ampirik olarak kanıtlar.
Etimoloji
Yunanca 'dys-' (bozuk, kusurlu) + 'lexis' (kelime, sözcük) sözcüklerinin birleşimiyle türetilmiş, edinilmiş okuma bozukluklarını tanımlayan klinik bir bileşiktir.
Karıştırmayın
Fonolojik disleksi ve Yüzeyel disleksi. Fonolojik dislekside hasta anlamlı kelimeleri okuyabilir ancak nonword okumasında zorlanır; derin dislekside ise buna ek olarak ağır semantik hatalar ve soyut kelime okuma bozukluğu da tabloya eşlik eder. Yüzeyel dislekside ise leksikal yol hasarlıdır, birey kelimeleri sadece fonolojik kurallara göre okuyabilir, bu nedenle düzensiz kelimelerde hata yapar.