Evrimsel Kararlı Strateji
Evolutionarily Stable Strategy (ESS)
Tanım
Bir popülasyonda yer alan farklı adaptif stratejilerin, doğal seçilimin baskısı altında karşılıklı bir denge kurarak bir arada kalmasını ve tür içi çeşitliliğin korunmasını sağlayan oyun teorisi tabanlı denge durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek stresli bir kentsel ortamda yaşayan bir insan popülasyonunda, bireylerin bir kısmı sürekli tetikte ve risk almaktan kaçınan (çekingen/kaygılı) bir strateji izlerken, diğer kısmı yüksek riskli girişimlerde bulunan (cürretkar/keşifçi) bir strateji izler. İlk grup tehlikelerden kaçınarak hayatta kalma oranını artırırken, ikinci grup yeni kaynaklar bularak gruba besin ve eş bulma avantajı sağlar. Popülasyonun çökmemesi için bu iki stratejinin belirli bir oranda dengede kalması evrimsel kararlı strateji örneğidir.
Derin Analiz
Evrimsel kararlı strateji (ESS), John Maynard Smith ve George Price tarafından evrimsel biyolojiye entegre edilen oyun teorisi kavramıdır. Bir popülasyondaki tüm bireyler bu stratejiyi benimserse, alternatif (mutant) bir stratejinin istilasına karşı direnç gösterir; çünkü mutant stratejinin ortalama uygunluk değeri (fitness) mevcut ESS'den daha düşük olacaktır. Klinik psikoloji ve davranış bilimleri bağlamında bu kavram, insanlardaki kişilik çeşitliliğinin (örneğin çekingenlik ile dışadönüklük arasındaki denge) neden tamamen ortadan kalkmadığını, aksine ekolojik ve sosyal maliyet-fayda analizleri sonucunda neden evrimsel olarak korunduğunu açıklar. Her iki stratejinin de belirli koşullar altında adaptif avantajlar ve dezavantajlar barındırması, popülasyonun dinamik dengesini ve hayatta kalma kapasitesini maksimize eder.
Etimoloji
Latince 'evolutio' [açılma, gelişme] + 'stabilis' [sabit, duragan] ve Yunanca 'strategia' [general yönetimi, sevk ve idare sanatı] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğal seçilim (Natural Selection) ile karıştırılabilir; doğal seçilim genel bir mekanizmayken, ESS bu mekanizma içinde birden fazla stratejinin aynı anda nasıl kararlı kalabileceğini açıklayan denge durumudur.