Gen Nakavt
Knockout
Tanım
Bir organizmanın belirli bir geninin işlevini anlamak amacıyla genetik mühendisliği yöntemleriyle inaktive edilmesi veya ortadan kaldırılması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nörobilim laboratuvarında, depresyonla ilişkili olduğu düşünülen 'X' proteinini kodlayan genin rolünü araştırmak isteyen bilim insanları, bu genin işlevsiz hale getirildiği bir transgenik fare soyu (knockout mouse) üretirler. Elde edilen deneklerin zorunlu yüzme testi ve açlık-anksiyete paradigmalarındaki davranışsal yanıtları, normal (wild-type) kontrol grubuyla karşılaştırılarak genin duygudurum düzenlemesindeki spesifik rolü analiz edilir.
Derin Analiz
Gen nakavt (gene knockout) teknolojisi, ters genetik yaklaşımının temel taşlarından biridir. Araştırmacılar, hedef genin işlevini kaybetmesinin fenotipik yansımalarını gözlemleyerek, o genin normal koşullar altında hangi fizyolojik, biyokimyasal veya davranışsal süreçleri yönettiğini haritalandırırlar. Genellikle model organizmalarda (örneğin farelerde) uygulanan bu teknikte, normal alel kusurlu veya işlevsiz bir DNA dizisiyle homológ rekombinasyon yoluyla değiştirilir. Elde edilen 'nakavt fare' modelleri, özellikle nörogenetik, psikofarmakoloji ve nörobiyolojik araştırmalarda reseptör dinamiklerinin, nörotransmitter yollarının ve karmaşık davranışsal fenotiplerin (anksiyete, öğrenme, hafıza vb.) genetik temellerini çözmek için kritik veriler sunar.
Etimoloji
İngilizce 'knock' [vurmak] ve 'out' [dışarı/etkisiz hale getirmek] kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir; moleküler genetik literatüründe işlevsel bir genin deneysel olarak devre dışı bırakılması anlamında ödünç bir terim olarak kullanılmaktadır.
Karıştırmayın
Gen nakavt (knockout) ve gen susturma (gene knockdown veya RNA interference); nakavt genin tamamen kalıcı olarak devre dışı bırakılmasını ifade ederken, susturma mRNA düzeyinde gen ifadesini geçici veya kısmi olarak baskılar.