Gerekçelendirme
Justification
Tanım
Etik, epistemoloji ve klinik psikolojide eylemlerin, inançların veya duyguların doğruluğunu savunma ve temellendirme süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, yoğun öfke patlaması yaşayarak bir meslektaşını haksız yere azarlayan bir bireyin, 'Zaten o da profesyonel davranmıyor, hak etti' diyerek kendi tepkisini savunulabilir kılmaya çalışması tipik bir klinik gerekçelendirme örneğidir.
Derin Analiz
Klinik psikoloji bağlamında gerekçelendirme, bireyin yanlış ya da savunulamaz olduğunu bildiği bir davranış, biliş veya duyguyu mantığa büründürerek kabul edilebilir kılma çabasıdır; bu yönüyle entelektüelleştirme ve rasyonalizasyon mekanizmalarıyla işlevsel bir örtüşme gösterir. Epistemolojide ise inançların normatif temellerini ve bilgi iddialarının geçerliliğini denetleyen entelektüel sorumluluk boyutunu inceler. Bilişsel uyumsuzluk kuramında bireyin çelişkili tutumlarını uzlaştırmak için başvurduğu temel bilişsel savunma hatlarından biridir.
Etimoloji
Latince 'iustus' [adil/haklı] + 'facere' [yapmak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiş olup, eylem veya inançları haklı kılma ve temellendirme sürecini ifade eder.
Karıştırmayın
Rasyonalizasyon (akla uydurma) ile sıklıkla karıştırılır; rasyonalizasyon daha çok bilinçdışı bir savunma mekanizması olarak kabul edilemez dürtülere mantıksal kılıflar uydururken, gerekçelendirme daha geniş bir yelpazede etik, epistemolojik ve bilinçli savunma süreçlerini kapsar.