Gruplararası Varyans Analizi
Between-subjects Analysis Of Variance
Tanım
Farklı katılımcı gruplarının her birinin farklı bir deneysel koşula rastgele atandığı çalışmalarda, verideki toplam varyansın bağımsız değişkenlerin etkisine ve rastgele grup içi hatalara oranını inceleyen istatistiksel yöntem.
Örnek Vaka / Uygulama
Günlük yürüme süresinin uyku kalitesi üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacı, 120 katılımcıyı rastgele dört eşit gruba ayırır: birinci grup hiç yürumez, ikinci grup 30 dakika, üçüncü grup 60 dakika ve dördüncü grup 90 dakika yürür. Araştırma sonunda Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi puanları toplanır ve bu veriler gruplararası varyans analizi ile test edilerek gruplar arasındaki ortalama farkların istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olup olmadığı belirlenir.
Derin Analiz
Gruplararası varyans analizi, deneysel tasarımlarda bağımsız grupların ortalamaları arasındaki farkların şans eseri (rastgele hata) olup olmadığını test etmek amacıyla geliştirilmiş parametrik bir hipotez testidir. Temel mantığı, toplam varyansın iki bileşene ayrıştırılmasına dayanır: gruplar arası varyans (bağımsız değişkenin yarattığı etki) ve gruplar içi varyans (denekler arası bireysel farklar ve hata payı). Bu analizde her katılımcı yalnızca tek bir deneysel koşulda yer alır; bu durum, katılımcıların önceki koşullardan etkilenmesini (taşıma etkisini - carryover effect) önlerken, bireysel farklılıkların hata terimini şişirmesini engellemek için etkin bir rastgele atama süreci gerektirir.
Etimoloji
İngilizce 'between' (arasında) + 'subjects' (denekler/katılımcılar) ve istatistik terminolojisindeki 'analysis of variance' (varyans analizi, Fisher'ın 'ANOVA' kısaltmasından türetilmiştir) kavramlarının birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Gruplariçi varyans analizi (repeated measures ANOVA) ile sıkça karıştırılır; aralarındaki temel fark, gruplararası tasarımda her katılımcının yalnızca tek bir koşulda yer alması, gruplariçi tasarımda ise aynı katılımcıların tüm koşullardan sırayla geçmesidir.