Hastalığa Eğilimli Kişilik
Disease-prone Personality
Tanım
Kronik stres reaktivitesi, düşmanlık ve uyumsuz başa çıkma stilleri gibi kalıcı kişilik özelliklerinin, fizyolojik ve bağışıklık sistemini olumsuz etkileyerek bireyin fiziksel hastalıklara karşı savunmasızlığını artırdığını öne süren teorik yapı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırk yaşındaki bir erkek hastanın iş yerinde sürekli kronik bir zaman baskısı ve çevresindeki insanlara karşı yoğun, alaycı bir düşmanlık beslemesi; yıllar içinde miyokard enfarktüsü riskini artıran sürekli bir endotel disfonksiyonuna ve sistemik düşük dereceli inflamasyona zemin hazırlaması.
Derin Analiz
Psikosomatik tıp ve davranışsal kardiyoloji ekseninde şekillenen bu yapı; bireyin duygu düzenleme mekanizmalarındaki kronik aksaklıkların, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksı ve sempatik sinir sistemi üzerinden allostatik yükü artırdığını savunur. Tarihsel olarak Tip A kişilik modeliyle entegre edilen bu yaklaşım, günümüz psikofizyolojisinde tek tip bir 'hastalık kişiliği' yerine, stres değerlendirmesi, öfke, kinik düşmanlık ve kortizol disregülasyonu gibi spesifik ve ölçülebilir mekanizmalara odaklanmaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'disease' (hastalık, Latince 'dis-' [olumsuzluk] + 'adiacens' [rahatsızlık]) ve 'prone' (eğilimli, Latince 'pronus' [öne eğik]) kelimelerinin birleşimiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Tip A Kişilik (özellikle sabırsızlık ve rekabetçiliğe odaklanır) ve Somatizasyon Bozukluğu (bedensel belirtilere aşırı odaklanma ile karakterizedir, burada ise doğrudan somatik patolojiye zemin hazırlayan kişilik kalıpları incelenir).