Hijyen Faktörleri
Hygiene Factors
Tanım
Frederick Herzberg'in çift faktörlü motivasyon kuramında, eksiklikleri durumunda çalışanlarda hoşnutsuzluk yaratan ancak kendi başlarına performans artışı sağlayamayan çevresel ve iş koşulları.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yazılım şirketinde çalışan bir mühendis, piyasa ortalamasının çok altında bir maaş alıyor ve ofisteki havalandırma sistemi ile sandalyesi sürekli sırt ağrısına neden oluyorsa (hijyen faktörlerinin eksikliği), çalışan yoğun bir tatminsizlik yaşar ve işten ayrılmayı düşünür. Şirket yönetimi maaşı piyasa standartlarına çıkarıp ergonomik ekipman sağladığında ise çalışanın mutsuzluğu ortadan kalkar ve ortam nötrleşir. Ancak bu iyileştirmeler, mühendisin daha yaratıcı kod yazmasını veya projelere ekstra katkı sunmasını sağlamaz; bunun için projede özerklik verilmesi ve başarısının takdir edilmesi (motive edici faktörler) şarttır.
Derin Analiz
Örgütsel psikoloji ve endüstri/kurum psikolojisi bağlamında hijyen faktörleri, iş tatmininin temel ön koşullarını oluşturur ancak motive edici nitelik taşımazlar. Herzberg'in İki Faktör Kuramı'na (Two-Factor Theory) göre, maaş, şirket politikaları, fiziksel çalışma koşulları, iş güvencesi ve yöneticilerle ilişkiler bu sınıfa girer. Bu unsurlar optimal düzeyde sağlandığında çalışan yalnızca 'nötr' bir tatmin düzeyine ulaşır; yani iş tatminsizliği ortadan kalkar ancak üstün bir motivasyon veya verimlilik artışı tetiklenmez. Motivasyonun sağlanması için 'motive ediciler' (başarı, takdir, sorumluluk, işin kendisi) devreye girmelidir. Bu ayrım, klasik yönetim anlayışındaki 'mutsuz etmeyen çalışan motive olur' varsayımını ampirik olarak çürütmüştür.
Etimoloji
Fransızca 'hygiène' (sağlık bilimi, temizlik) sözcüğünden türetilmiş olup, tıp bağlamındaki hastalıktan koruyucu önlemler anlamından örgütsel psikolojiye uyarlanmıştır.
Karıştırmayın
Motive edici faktörler (motivators) ile sıkça karıştırılır. Hijyen faktörleri dışsal (çevresel) olup eksikliği memnuniyetsizlik yaratır; motive ediciler ise içsel (görev odaklı) olup varlıkları doğrudan iş tatmini ve performans artışı sağlar.