Hipertansif Kriz
Hypertensive Crisis
Tanım
Kan basıncının ani ve aşırı derecede yükselerek hedef organ hasarı riski oluşturduğu akut tıbbi acil durum.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşında erkek hasta, acil servise ani başlayan şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık ve yüzde kızarıklık şikayetleriyle başvurur. Yapılan ölçümde kan basıncının 190/130 mmHg olduğu saptanır ve hastada hedef organ hasarı bulgusu (akut ensefalopati) geliştiği tespit edilerek derhal intravenöz vazodilatör tedavi protokolü başlatılır.
Derin Analiz
Hipertansif kriz, sistolik kan basıncının 180 mmHg ve/veya diyastolik kan basıncının 120 mmHg üzerine çıkmasıyla karakterize edilen kritik bir durumdur. Aciliyet (urgency) ve acil durum (emergency) olarak ikiye ayrılır; acil durumda serebral, kardiyak veya renal gibi hedef organlarda akut hasar söz konusudur. Nörobiyolojik ve fizyolojik düzlemde, sistemik vasküler dirençteki ani ve kontrolsüz artış, otoregülasyon mekanizmalarının çökmesine yol açar. Bu durum endotel hasarına, iskemiye ve artmış intrakraniyal basınç riskine zemin hazırlarken, klinik psikiyatri ve psikosomatik tıp bağlamında akut anksiyete, panik ataklar veya sempatik sinir sisteminin aşırı aktivasyonu ile tetiklenebilir veya bu durumları taklit edebilir.
Etimoloji
Latince 'hyper-' [aşırı, üstte] + 'tensio' [gerilme, basınç] kelimelerinin birleşimi ile krizis [Yunanca krisis, dönüm noktası, karar anı] sözcüğünün tıbbi literatürdeki entegrasyonundan türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kronik Esansiyel Hipertansiyon (kan basıncının sürekli yüksek olması ancak ani ve kritik eşikleri aşmaması) ve Panik Atak (benzer sempatik aktivasyon belirtileri gösterse de kan basıncındaki yükselmenin genellikle organik bir vasküler kriz eşiğine dayanmaması).