İki Ruhlu
Berdache
Tanım
Kuzey Amerika Yerlisi kültürlerinde, geleneksel kadın ve erkek ikili cinsiyet rollerinin dışında, her iki cinsiyetin de özelliklerini taşıyan ve toplumsal/ruhsal açıdan kutsal bir statüye sahip bireyleri tanımlamakta kullanılan tarihsel terim.
Örnek Vaka / Uygulama
Antropolojik bir alan araştırmasında, Lakota Sioux topluluğundaki 'winkte' adı verilen bir bireyin, hem erkeklerin hem de kadınların toplumsal görevlerini üstlenmesi, geleneksel törenlerde şifacı veya isim koyucu olarak özel bir ruhsal konuma sahip olması.
Derin Analiz
Antropoloji, kültürel psikoloji ve cinsiyet çalışmaları ekseninde incelenen bu kavram, Batı merkezli ikili cinsiyet (binary gender) paradigmasının evrensel olmadığını gösteren en güçlü etnografik örneklerden biridir. Sömürgeci etnografideki indirgemeci ve yabancılaştırıcı etkileri nedeniyle akademik literatürde artık kullanılmamakta; bunun yerine yerli halkların kendi terminolojisi olan 'iki ruhlu' (two-spirit) ifadesi tercih edilmektedir. Nörodavranışsal ve psikolojik açıdan, cinsiyet kimliği ile biyolojik cinsiyetin uyumsuzluğunun patolojik bir bozukluk olarak değil, toplumsal bir rol ve ruhsal bir işlev olarak kabul edildiği kültürel yapıları açıklar.
Etimoloji
Fransızca 'berdache' (genç erkek sevgili, erkek fahişe) kelimesinden türetilmiş olup, kökeni İtalyanca 'bardassa' ve Arapça 'bardaj' (esir, tutsak) sözcüklerine dayanmaktadır; günümüzde bu terim tarihsel ve saldırgan tonu nedeniyle terk edilmiş, yerini 'two-spirit' kavramına bırakmıştır.
Karıştırmayın
Transseksüalizm ve eşcinsellik kavramlarıyla karıştırılır; ancak buradaki temel fark, durumun cinsel yönelim veya tıbbi bir geçiş sürecinden ziyade, tamamen kültürel olarak kodlanmış ontolojik ve toplumsal bir cinsiyet statüsü olmasıdır.