İş Özellikleri Modeli
Job-characteristics Model
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yazılım şirketinde müşteri temsilcisi olarak çalışan bir bireyin sadece hazır scriptlerle çağrı yanıtlaması (düşük özerklik ve beceri çeşitliliği) yerine, gelen teknik sorunları uçtan uca analiz edip çözüm üretmesi, kodu revize etmesi ve müşteriye doğrudan geri bildirim vermesi işin yeniden tasarlanması (job enrichment) sürecine somut bir örnektir.
Derin Analiz
Endüstri ve örgüt psikolojisinde J. Richard Hackman ve Greg R. Oldham tarafından geliştirilen bu model, işin yapısal niteliklerinin bireyin içsel motivasyonu, iş tatmini ve performansını doğrudan şekillendirdiğini savunur. Model; anlamlılık, sorumluluk ve sonuçların bilgisi olmak üzere üç kritik psikolojik durumu tetikler. Beceri çeşitliliği ve görev kimliği işin anlamlılığını artırırken, özerklik bireye iş üzerinde sorumluluk kazandırır; geri bildirim ise süreç ve çıktıların net bir şekilde görülmesini sağlar. Bu parametrelerin optimize edilmesi, rutinleşme ve yabancılaşma gibi olumsuz örgütsel çıktıları minimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'job' (iş, görev) ve 'characteristics' (özellikler, nitelikler) kelimeleri ile Fransızca kökenli 'modèle' (örnek, kalıp) sözcüğünün birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
İş genişletme (job enlargement) ve iş zenginleştirme (job enrichment) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır; ancak İş Özellikleri Modeli bu uygulamaların ardındaki psikolojik mekanizmaları ve çekirdek boyutları sistematik olarak haritalandıran üst düzey teorik çerçevedir.