İşlevsel Davranış Değerlendirmesi
Functional Behavioral Assessment (FBA)
Tanım
Uygulamalı davranış analizinde, uyumsuz ya da problemli bir davranışın ortaya çıkmasına neden olan çevresel koşulları, tetikleyicileri ve sonuçları ampirik olarak inceleyerek davranışın hizmet ettiği işlevi belirleme yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Sınıf içerisinde sürekli olarak dersi bölen ve bağıran dokuz yaşındaki bir öğrenci için uygulanan FBA sürecinde, gözlemciler öğrencinin bu davranışı genellikle öğretmen zor bir bireysel görev verdiğinde (öncül) sergilediğini, öğretmenin onu azarlayarak masasına kadar gelip bireysel ilgi gösterdiğini (sonuç) kaydeder. Analiz sonucunda davranışın işlevinin 'akademik görevden kaçınma ve öğretmen ilgisi elde etme' olduğu saptanır ve müdahale olarak çocuğa zorlandığında yardım istemesi için bir 'yardım kartı' kullanma becerisi öğretilir.
Derin Analiz
İşlevsel Davranış Değerlendirmesi (FBA), Skinnerci radikal davranışçılık ve edimsel koşullanma ilkelerine dayanır. Temel varsayım, her davranışın bir amaca hizmet ettiği (örneğin dikkat çekmek, kaçınmak, duyusal uyarı elde etmek veya nesnel bir sonuca ulaşmak) yönündedir. Süreç üç temel bileşenin (Öncül-Davranış-Sonuç / ABC modeli) analizini kapsar. Doğrudan gözlem, dolaylı görüşmeler ve deneysel manipülasyonlar (işlevsel analiz) yoluyla toplanan veriler, bireyin çevresiyle olan etkileşimindeki pekiştirme kontingensilerini ortaya çıkarır. Elde edilen ampirik kanıtlar, sadece semptomları bastırmak yerine davranışın kökenindeki motivasyonel faktörleri ortadan kaldıran ya da işlevsel eşdeğer alternatif davranışlar öğreten müdahale planlarının (örneğin olumlu davranış desteği) tasarlanmasını sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'functional' (Latince 'functio': yerine getirme, icra etme), 'behavioral' (Orta İngilizce 'behaven': davranmak) ve 'assessment' (Latince 'assidere': yanına oturmak, değer biçmek) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Geleneksel psikiyatrik tanı ve kişideki yapısal bozuklukları inceleyen psikometrik kişilik testleriyle karıştırılır; FBA kişilik özelliklerine odaklanmaz, doğrudan davranışın çevresel ve işlevsel bağlamını inceler.