Kaçınma Eğimi
Avoidance Gradient
Tanım
Bir organizmanın itici veya korkutucu bir uyarıcıya olan fiziksel ya da psikolojik yakınlığının bir fonksiyonu olarak, kaçınma motivasyonunun veya dürtüsünün gücündeki değişim oranı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yükseklik korkusu (akrofobi) olan bir bireyin açık balkona adım attığı senaryoyu ele alalım. Bina içindeyken balkonun varlığı hafif bir kaygı yaratır (düşük kaçınma). Ancak birey parmaklığa doğru yaklaştıkça, korku uyarıcısının (yükseklik) yarattığı kaçınma dürtüsü doğrusal değil, keskin bir ivmeyle (dik eğimle) tırmanır ve bireyde aniden geri çekilme, panik ve kaçma davranışı tetiklenir.
Derin Analiz
Neal E. Miller tarafından geliştirilen yaklaşma-kaçınma çatışması modelinin temel sütunlarından biridir. Davranışçı ve deneysel psikoloji bağlamında, kaçınma eğimi, uyarıcıya yaklaştıkça kaçınma davranışının şiddetinin (veya hızının) üstel bir artış gösterdiğini ortaya koyar. Miller'ın klasik deneyleri, kaçınma eğiminin yaklaşma eğiminden (approach gradient) daha dik bir açıya sahip olduğunu göstermiştir; yani birey tehlikeye yaklaştıkça, kaçma isteğindeki artış hızı, ödülü isteme hızından çok daha baskın hale gelir. Bu mekanizma, klinik pratikte fobiler, anksiyete bozuklukları ve kararsızlık durumlarının anlaşılmasında kritik bir nörodavranışsal temel oluşturur.
Etimoloji
İngilizce 'avoidance' (kaçınma, uzak durma; eski Fransızca 'esvuidier' -boşaltmak/uzaklaşmak-) ve 'gradient' (eğim, derece, değişim oranı; Latince 'gradus' -adım, basamak-) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Yaklaşma eğimi (approach gradient) ile karıştırılır; yaklaşma eğiminde ödüllendirici uyarancıya yakınlaştıkça istek artarken, kaçınma eğiminde cezalandırıcı veya itici uyarıcıya yakınlaştıkça tepki şiddeti çok daha dik bir ivmeyle artar.