Kovaryans Analizi (ANCOVA)
Analysis Of Covariance (ANCOVA)
Tanım
İki veya daha fazla grubun bağımlı değişken üzerindeki ortalamaları arasında anlamlı bir fark olup olmadığını test ederken, bağımlı değişkenle ilişkili ancak incelenmeyen bir dış değişkenin (kovaryat) etkisini istatistiksel olarak kontrol eden bir yöntemdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Üç farklı öğretim yönteminin (sınıf içi ders, çevrimiçi ders, yalnızca ders kitabı) öğrenci başarısı üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacı, öğrencilerin derse başlamadan önceki akademik hazır bulunuşluk düzeylerini (ön test puanı) kontrol etmek istemektedir. Öğrencilerin başlangıç seviyelerindeki bu farklılıklar bağımlı değişken olan son test başarı puanlarını etkileyebileceğinden, ANCOVA kullanılarak ön test puanları kovaryat olarak modele dahil edilir ve grupların son test ortalamaları bu başlangıç farkından arındırılarak adil bir şekilde karşılaştırılır.
Derin Analiz
Kovaryans analizi (ANCOVA), varyans analizi (ANOVA) ile regresyon analizinin hibrit bir birleşimi olarak yapılandırılmıştır. Temel mekanizması, araştırmanın ana odağında yer almayan fakat bağımlı değişken üzerinde potansiyel karıştırıcı (confounding) etkiye sahip olan bir veya birden fazla sürekli değişkenin (kovaryat) varyansını, hata teriminden arındırmak suretiyle modelden çıkarmaktır. Bu işlem, hata varyansını küçülterek testin istatistiksel gücünü (statistical power) artırır ve gruplar arası karşılaştırmaların daha hassas (adjusted means) yapılmasını sağlar. Özellikle katılımcıların rastgele atanamadığı yarı deneysel tasarımlarda, ön test skorları veya yaş gibi başlangıç farklılıklarının kontrol edilmesinde kritik bir metodolojik rol oynar. Doğru uygulanabilmesi için kovaryat ile bağımlı değişken arasında doğrusal bir ilişki bulunması ve regresyon eğrilerinin gruplar arasında paralellik göstermesi (homogeneity of regression slopes) şarttır.
Etimoloji
İngilizce 'Analysis of Variance' (Varyans Analizi - ANOVA) terimine Latince 'co-' (birlikte) ve 'variantia' (değişkenlik) kökünden türetilen 'covariance' (kovaryans) kelimesinin eklenmesiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Varyans analizi (ANOVA) ile sıklıkla karıştırılır; ANOVA ek dış değişkenlerin etkisini kontrol etmezken, ANCOVA bu değişkenleri istatistiksel olarak sabit tutar. Çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ile de karıştırılabilir; MANOVA birden fazla bağımlı değişkeni aynı anda incelerken, ANCOVA tek bir bağımlı değişken ve bir veya daha fazla kovaryat ile çalışır.