Lord Paradoksu
Lord’s Paradox
Tanım
Sürekli bir sonuç değişkeni ile kategorik bir bağımsız değişken arasındaki ilişkinin, analize ek bir ortakdeğişken (kovaryant) dahil edildiğinde tersine dönmesi etkisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmacının yeni bir eğitim programının (deney grubu) etkililiğini geleneksel yöntemle (kontrol grubu) karşılaştırdığını varsayalım. Program sonrasındaki bilgi düzeyleri incelendiğinde, deney grubunun ortalamasının kontrol grubundan yüksek olduğu görülür. Ancak araştırmacı, katılımcıların başlangıçtaki genel eğitim seviyelerini kovaryat olarak modele ekleyip ANCOVA uyguladığında, deney grubunun başlangıçta zaten çok daha yüksek eğitimli olduğu gerçeği hesaba katılır ve sonuç tersine döner; bu kez kontrol grubunun eğitsel kazanım açısından daha avantajlı olduğu tablosu ortaya çıkar.
Derin Analiz
Lord paradoksu, istatistiksel modellemede ve özellikle kovaryans analizinde (ANCOVA) gözlenen derin bir metodolojik tuhaflıktır. Gruplar arası başlangıç farklarını kontrol etmek amacıyla kovaryans analizi uygulandığında, gruplar arasındaki temel etkinin yön değiştirmesi veya kaybolması durumunu ifade eder. Bu durum, aynı veri setine iki farklı istatistiksel yaklaşım uygulandığında (örneğin ham değişim puanlarının incelenmesi ile başlangıç skorlarının kovaryat olarak kontrol edildiği ANCOVA) birbirine taban tabana zıt sonuçlar elde edilebilmesini sağlar. Nedensel çıkarım ve veri yorumlama süreçlerinde, kontrol değişkenlerinin seçimi ile model spesifikasyonunun ne denli kritik olduğunu, istatistiksel düzeltmelerin her zaman sezgisel sonuçlar vermeyebileceğini gösteren en güçlü örneklerden biridir.
Etimoloji
İngilizce kökenli bir istatistik terimidir; adını 1967 yılında bu istatistiksel fenomeni ilk kez tanımlayan Amerikalı psikometrist Frederic M. Lord'dan almıştır.
Karıştırmayın
Simpson Paradoksu ile sıklıkla karıştırılır; Simpson paradoksu, verilerin alt gruplara ayrılmasıyla korelasyonun yön değiştirmesini ifade ederken, Lord paradoksu gruplar arası regresyon analizlerinde kovaryat kontrolünün yarattığı yön değişimini hedefler.