Merkezcilik
Centralism
Tanım
Davranışın çevresel uyaranlardan ziyade, doğrudan merkezi sinir sistemi ve beyin tarafından işlenip üretildiğini savunan nöropsikolojik kavram.
Örnek Vaka / Uygulama
Kişinin sıcak bir sobaya dokunduğunda elini hızla çekmesi olayında, çevrecilik yaklaşımı periferik sinirlerin refleks yayına odaklanırken; merkezcilik yaklaşımı bu motor yanıtın planlanmasında, algılanmasında ve ketlenmesinde somatosensoriyel korteks ile motor korteksin üst düzey entegrasyonunu merkeze alır.
Derin Analiz
Merkezcilik, davranış bilimleri ve nörobiyolojide organizmanın eylemlerinin ve zihinsel süreçlerinin birincil belirleyicisinin beyin başta olmak üzere merkezi sinir sistemi (MSS) olduğunu öne süren teorik duruştur. Tarihsel olarak refleksolojinin ve çevreciliğin (behavioral peripheralism) deterministik, uyaran-tepki (S-R) mekanizmalarına bir tepki olarak doğmuştur. Beynin sadece pasif bir anahtar kutusu değil, aktif bir bilgi işleme ve niyet merkezi olduğunu vurgular. Bilişsel devrimle birlikte zihinsel temsillerin ve merkezi yürütücü işlevlerin nöral temellerini açıklamada kritik bir teorik çatı işlevi görmüştür.
Etimoloji
Latince 'centrum' (merkez) sözcüğünden türetilmiştir; davranışın yönetim merkezini vurgulayan bir kökene sahiptir.
Karıştırmayın
Çevrecilik (peripheralism) ile karıştırılır; çevrecilik davranışın kaynağını duyusal reseptörlerde ve kas tepkilerinde ararken, merkezcilik emir komuta zincirinin tamamen beyinde başladığını savunur.