Merkezi Disleksi
Central Dyslexia
Tanım
Görsel analiz sisteminin sağlam olmasına karşın, yazılı kelimelerin telaffuzunu ve anlamlandırılmasını etkileyen edinilmiş bir okuma bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Geçirdiği inme sonrasında sol hemisferdeki dil merkezleri zarar gören 55 yaşındaki bir hasta, gazeteyi eline aldığında kelimelerin harflerini kusursuz bir şekilde görebilmekte ve harf dizilimini görsel olarak algılayabilmektedir. Ancak 'elma' kelimesini gördüğünde bunu seslendirememekte veya kelimenin ne anlama geldiğini idrak edemeden, kelimeye semantik olarak benzer ama yanlış bir kelime (örneğin 'armut') okumaktadır.
Derin Analiz
Merkezi disleksi, okuma eyleminin erken evresindeki görsel girdilerin işlenmesinden ziyade, ortografik (yazım) bilgilerin fonolojik (sesbilgisel) ve semantik (anlamsal) sistemlerle entegre olduğu üst düzey kognitif ağlardaki hasarlardan kaynaklanır. Nöropsikolojik açıdan bu durum, beyin korteksindeki dil ağlarının (özellikle perisylvian bölge ve temporal-parietal bağlantılar) lezyonları sonucu ortaya çıkar. Yüzeysel disleksi ve derin disleksi gibi alt tipleri barındırır; bu alt tipler, beyindeki çift yollu okuma modelinin (lexical-nonlexical routes) hangi basamağında hata oluştuğuna göre farklı klinik tablolar sergiler.
Etimoloji
Latince 'centralis' [merkeze ait] ile Yunanca 'dys-' [bozukluk/zorluk] + 'lexis' [kelime/okuma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Periferik disleksi (örneğin görsel kelime formu disleksisi) ile karıştırılır; periferik formlarda sorun görsel girdinin erken aşamalarındayken, merkezi dislekside görsel analiz kusursuzdur ancak anlam ve ses üretimi aşamaları bozulmuştur.