Öz Belirtim
Self-determination
Tanım
Bireyin dışsal baskılardan veya müdahalelerden bağımsız olarak kendi davranışlarını yönlendirmesi, kararlar alması ve yaşam koşullarını iyileştirecek adımlar atması sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, kronik bir depresyon tanısıyla tedavi gören bir danışanın, ailesinin meslek baskısına rağmen kendi ilgi alanlarına uygun bir kariyer rotası çizmesi ve tedavi sürecinde terapistiyle ortak kararlar alarak aktif rol üstlenmesi öz belirtim kapasitesinin işlevsel hale gelmesidir.
Derin Analiz
Bilişsel ve klinik psikolojide öz belirtim, bireyin özerklik (autonomy), yeterlik (competence) ve ilişkisellik (relatedness) olmak üzere üç temel psikolojik ihtiyacını tatmin etmesinin merkezinde yer alır. Özellikle Öz Belirtim Kuramı (Self-Determination Theory - Deci & Ryan) çerçevesinde incelendiğinde; motivasyonun dışsal baskılardan içsel motivasyona evrilmesinde katalizör rolü oynar. Karar verme, problem çözme, öz-yönetim, öz-talimat ve öz-savunuculuk gibi bilişsel yürütücü işlevleri kapsar. Nörobiyolojik düzeyde, prefrontal korteksin üst düzey yürütücü kontrol ağları ile ödül/motivasyon devresi arasındaki dinamik etkileşimin bir ürünü olarak ortaya çıkar.
Etimoloji
İngilizce 'self' (kendi) sözcüğü ile Latince 'determinatio' (sınırlama, belirleme, karar verme) kökünden türetilmiştir; köken olarak iradenin dış müdahalelerden bağımsız olarak bir istikamet tayin etmesi anlamını taşır.
Karıştırmayın
Bencillik veya yalnızca kendi kafasına göre hareket etme (nihilist özerklik) kavramlarıyla sıklıkla karıştırılır; oysa öz belirtim, sosyal bağlamı reddetmek değil, dışsal manipülasyon olmaksızın bilinçli ve uyumlu tercihler yapabilme kapasitesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Özerklik
Özerklik
Autonomy
Bireyin, grubun veya toplumun dışsal baskılardan bağımsız olarak kendi kararlarını alabilmesi, kendini yönetebilmesi ve eylemlerini kendi içsel değerleriyle belirlemesi durumu.
İncele