Öz-tanı
Self-diagnosis
Tanım
Bir bireyin, genellikle çevrim içi kaynaklar veya gayriresmi literatür taramaları aracılığıyla, bir sağlık veya ruh sağlığı sorununu profesyonel bir değerlendirme olmaksızın kendi kendine tanımlama süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Yirmili yaşlarının başında bir üniversite öğrencisi, akademik stres nedeniyle yaşadığı odaklanma sorunları ve uyku düzensizlikleri üzerine internette yaptığı okumalar sonucunda kendisinde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olduğuna karar verir. Bir ruh sağlığı uzmanına başvurmadan bu öz-tanıyı kabullenmesi, yaşadığı akademik başarısızlıkları tek bir nedene bağlamasına ve gerçekte altında yatan depresif belirtilerin göz ardı edilmesine yol açar.
Derin Analiz
Klinik psikoloji ve psikiyatride öz-tanı, bireylerin yaşadıkları semptomları DSM-5 veya ICD-11 gibi tanı kriterleriyle eşleştirme çabasının bir ürünüdür. Dijital çağda bilgiye erişimin kolaylaşması, 'cyberchondria' (siberkondri) olgusunu tetiklemiş; muğlak bedensel ya da ruhsal belirtilerin yanlış yorumlanmasına zemin hazırlamıştır. Doğrulanmamış öz-tanılar, katastrofik düşünce kalıplarını besleyerek anksiyete düzeyini artırabilir ya da tam tersi, asıl patolojinin maskelenmesine neden olarak profesyonel müdahaleyi geciktirebilir. Bilişsel önyargılar (örneğin doğrulama yanlılığı), bireyin kendi araştırmasında sadece korktuğu veya inandığı sonuca ulaşmasını kolaylaştırır.
Etimoloji
İngilizce 'self-' (öz, kendi) öneki ile Yunanca 'diagnosis' (dia- [içinden, aracılığıyla] + gnosis [bilgi, tanıma]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Klinik içgörü (clinical insight) ve psikoedukasyon. Klinik içgörü, bireyin kendi ruhsal durumunu gerçekçi ve işlevsel bir şekilde değerlendirebilmesi kapasitesiyken; öz-tanı, tıbbi bir etiketleme eylemidir. Psikoedukasyon ise profesyonel rehberlik eşliğinde kişinin durumu hakkında bilinçlenmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Doğrulama Yanlılığı
Doğrulama Yanlılığı
Confirmation Bias
Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.
İncele