Pragmatik Akıl Yürütme Şeması Teorisi
Pragmatic Reasoning Schema Theory
Tanım
Bireylerin mantıksal problemleri çözerken soyut mantık kuralları yerine, geçmiş deneyimlerden soyutlanmış, bağlama özgü ve amaca dayalı genelleştirilmiş kurallar setini (şemaları) kullandığını savunan bilişsel model.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir güvenlik görevlisinin, 'Eğer bir çalışan gece vardiyasındaysa (koşul), o zaman yüksek görünürlüklü yelek giymelidir (eylem)' kuralını uygulaması, yükümlülük pragmatik şemasının tipik bir örneğidir. Görevli, bu kuralı işlerken soyut bir mantık yürütmekten ziyade, güvenliği sağlamaya yönelik pratik bir çıkarım şemasını devreye sokar.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve akıl yürütme literatüründe, insan zihninin Wason Seçme Görevi gibi soyut koşullu çıkarım testlerinde neden formal mantık kurallarına uymadığını açıklamak amacıyla Patricia Cheng ve Keith Holyoak tarafından geliştirilmiştir. Teori, insan bilişinin soyut mantıksal işlemler yerine 'yükümlülük' (obligation) ve 'izin' (permission) gibi pragmatik şemalarla çalıştığını öne sürer. Bu şemalar, bireyin sosyal dünyadaki hakları, görevleri ve nedensellik ilişkilerini organize eden, eylem odaklı çıkarım kuralları barındırır. Nörobiyolojik düzeyde, bu tür bağlamsal ve kural tabanlı çıkarım süreçlerinin prefrontal korteks ile temporoparietal ağ arasındaki dinamik etkileşimler aracılığıyla yürütüldüğü düşünülmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'pragmatic' (faydacı, eyleme yönelik, Yunanca 'pragma' [eylem, iş]) + 'reasoning' (akıl yürütme) + 'schema' (şema, bilişsel kalıp, Yunanca 'skhema' [biçim, şekil]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Biçimsel Mantık (Formal Logic) ve Wason Seçme Görevi ile sıklıkla karıştırılır; ancak biçimsel mantık içerikten bağımsız türetim kurallarına dayanırken, pragmatik akıl yürütme şemaları tamamen sosyal bağlama ve amaca bağımlıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Koşullu Akıl Yürütme
Koşullu Akıl Yürütme
Conditional Reasoning
"Eğer X ise, o halde Y" formatındaki önermelere dayalı formal mantık ve çıkarım yapma bilişsel süreci.
İncele
Bilişsel Şema
Bilişsel Şema
Cognitive Schema
Bireyin dünyayı, kendini ve diğerlerini anlamlandırmasını, kategorize etmesini ve yeni bilgileri filtrelemesini sağlayan, geçmiş deneyimlerle şekillenmiş soyut bilgi yapıları ve zihinsel kalıplardır.
İncele