Program Etkililiği
Program Effectiveness / Program Efficacy
Tanım
🔹 1. (program effectiveness):
Bir müdahale programının, rutin günlük hizmet sunumu bağlamında fiilen uygulandığı haliyle sonuçlarına dair varılan yargılar ve çıkarımlar.
🔹 2. (program efficacy):
Bir müdahalenin veya programın, sıkı bir şekilde kontrol edilen deneysel koşullar altında istenen sonuçları üretme kapasitesi.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (program effectiveness): Yeni geliştirilmiş bir bilişsel davranışçı terapi tabanlı anksiyete azaltma protokolünün, bir üniversite psikiyatri kliniğinde, farklı uzmanlık seviyelerindeki klinisyenler tarafından sıradan hastane akışı içerisinde uygulanıp sonuçlarının ölçülmesi. 🔹 2. (program efficacy): Yeni geliştirilen bir travma odaklı grup terapisi protokolünün, sadece belirli tanı ölçütlerini karşılayan ve ek psikiyatrik komorbiditesi olmayan hastalar üzerinde, randomize kontrollü bir klinik çalışmayla test edilmesi ve ideal koşullar altında semptomları %80 oranında azalttığının gösterilmesi.
Derin Analiz
🔹 1. (program effectiveness):
Uygulamalı psikoloji ve program değerlendirme disiplinlerinde etkililik (effectiveness), kontrollü laboratuvar koşullarında sağlanan ideal başarıdan (efficacy) ayrışır. Doğal saha koşullarında gerçekleştiği için içsel geçerliliği tehdit eden karıştırıcı değişkenler barındırır. Randomize kontrollü çalışmaların aksine, katılımcı uyumu, uygulayıcı varyansı ve çevresel faktörler sıkı bir kontrole tabi tutulamaz. Bu durum, istatistiksel çıkarımlarda ekolojik geçerliliği artırırken nedensellik bağının kurulmasını metodolojik olarak zorlaştırır.
🔹 2. (program efficacy):
Program etkililiği, özellikle klinik psikoloji ve toplumsal müdahalelerin değerlendirilmesinde, iç geçerliliği (internal validity) maksimize etmek amacıyla laboratuvar benzeri, kontrollü ortamlarda yapılan testlerin sonuçlarını ifade eder. Bu yaklaşımda katılımcı profili, sunulan hizmetin doğası ve çevresel değişkenler kesin bir şekilde manipüle edilir veya sabit tutulur. Ancak bu metodolojik sıkılık, bulguların günlük yaşamın karmaşık ve öngörülemez gerçekliğine genellenebilmesini (dış geçerlilik / external validity) ciddi biçimde kısıtlayabilir. Bu bağlamda, araştırma tasarımı sırasında elde edilen yüksek istatistiksel güç, gerçek dünya koşullarındaki pratik karşılıkla (program effectiveness) dikkatle dengelenmelidir.
Etimoloji
🔹 1. (program effectiveness):
Latince 'prographare' [önceden yazmak/ilan etmek] ve Latin kökenli 'effectivus' [etki üreten, verim sağlayan] kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (program efficacy):
Latince 'programma' [halka açık duyuru/yazılı plan] ve Latince 'efficacia' [etki etme gücü, verimlilik, 'ex-' (dışarı) + 'facere' (yapmak) kökünden]
Karıştırmayın
🔹 1. (program effectiveness):
Program etkenliği (program efficacy) ile sıklıkla karıştırılır; etkenlik ideal ve laboratuvar benzeri kontrollü şartlardaki performansı ölçerken, etkililik gerçek dünya koşullarındaki performansı değerlendirir.
🔹 2. (program efficacy):
Program etkililiği (program efficacy) terimi, sıklıkla gerçek dünya koşullarındaki performansı ölçen 'program verimliliği veya saha başarısı' (program effectiveness) ile karıştırılır; birincisi ideal laboratuvar koşullarını (internal validity), ikincisi ise rutin uygulama alanındaki sonuçları (external validity) hedefler.
Keşfetmeye Devam Edin
Yatılı Olmayan Zorunlu Tedavi
Yatılı Olmayan Zorunlu Tedavi
Outpatient Commitment
Şiddetli ruhsal bozukluk tanısı almış bireylerin, toplum içinde yaşamaya devam ederken yakın takip ve zorunlu tedavi planına uymasını gerektiren mahkeme kararlı yasal süreç.
İncele
Transandantal Danışmanlık
Transandantal Danışmanlık
Transcendent Counseling
Davranışların bireyin yaşam tarzının bir ürünü olduğu ve davranış değişikliğinin ancak yaşam tarzı dönüşümüyle mümkün olabileceği varsayımına dayanan psikolojik danışmanlık yaklaşımıdır.
İncele
Sterilite
Sterilite
Sterility
Canlı bir organizmanın üreme hücresi üretememesi nedeniyle yavrulamaya elverişsiz olması veya bir ortamın her türlü mikroorganizmadan tamamen arındırılmış durumu.
İncele
Tepki Stili
Tepki Stili
Response Style
Bireylerin durumsal etkenlerden ziyade, durumlar arası ve zaman içinde tutarlılık gösteren eğilimsel faktörlerden kaynaklanan sistematik yanıt verme biçimidir.
İncele