Rakip Tepki Eğitimi
Competing Response Training
Tanım
Alışkanlık bozukluklarında problemli davranışla eş zamanlı olarak yapılamayacak, fiziksel açıdan uyumsuz alternatif bir davranışın belirlenmesi ve pratik edilmesine dayanan davranış terapisi tekniği.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik olarak saç koparma (trikotillomani) davranışı gösteren bir danışanın, ellerini saçına götürme dürtüsü (uyarıcı işaret) belirdiği anda ellerini sıkıca yumruk yaparak bacaklarının altına koyması ve bu pozisyonu 2 dakika boyunca koruması sağlanır. Eller buralardayken saç koparma eyleminin fiziksel olarak gerçekleştirilmesi imkansız olduğundan, bu motor tepki rakip tepki işlevi görür.
Derin Analiz
Rakip tepki eğitimi, alışkanlık tersine çevirme eğitiminin (habit reversal training - HRT) çekirdek bileşenlerinden biridir. Süreç iki ardışık aşamadan meydana gelir: İlk aşamada bireyin hedef davranışı (örneğin trikotillomani, tırnak yeme, tıkınma veya öfke patlamaları) tetikleyen öncülleri (antecedents) ve uyarıcı işaretleri fark etmesi sağlanır. İkinci aşamada ise bu problemli davranışla motor veya fizyolojik olarak aynı anda gerçekleştirilmesi imkansız olan (fiziksel olarak bağdaşmayan) alternatif bir tepki tasarlanır ve hem seans içinde hem de ev ödevleriyle pekiştirilir. Seçilen rakip tepkinin göze batmayan (inconspicuous) ve kolay uygulanabilir olması, dış sosyal ortamlarda sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşır. Nörodavranışsal düzeyde bu teknik, bazal ganqlia devrelerindeki otomatize olmuş motor programların ketlenmesini ve prefrontal korteks aracılığıyla iradi kontrolün yeniden tesis edilmesini hedefler.
Etimoloji
İngilizce 'competing' (rekabet eden, çelişen) + 'response' (tepki, yanıt) + 'training' (eğitim, antrenman) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Davranışçı ekolün edimsel ve klasik koşullanma terminolojisinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Maruz bırakma ve tepki önleme (Exposure and Response Prevention - ERP) genellikle obsesif-kompulsif bozuklukta kompulsiyonları engellemek için kullanılır; rakip tepki eğitiminde ise sadece durdurma değil, aktif ve uyumsuz yeni bir motor eylemin devreye sokulması esastır.