Safsata
Fallacy
Tanım
İlk bakışta geçerli ve ikna edici görünen, ancak mantıksal yapı veya içerik bakımından geçersiz olan akıl yürütme hatası.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir mülakatta hastanın 'Geçmişte iki kez panik atak geçirdim, o halde hayatım boyunca asla huzurlu olamayacağım' şeklindeki aşırı genelleştirme argümanı, biçimsel olmayan bir safsata (hasty generalization) örneğidir; zira sınırlı bir kanıt evreninden mantıksal olarak taşmayan mutlak bir sonuca varılmaktadır.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve mantık düzleminde safsata, insan zihninin sezgisel kestirmeler (heuristics) ve bilişsel önyargılar nedeniyle düştüğü sistematik çıkarım hatalarını ifade eder. Biçimsel (formal) ve biçimsel olmayan (informal) olmak üzere iki ana kategoride incelenir. Biçimsel safsatalar, tümdengelimsel argümanların yapısındaki sentaktik bir ihlalden kaynaklanırken; biçimsel olmayan safsatalar, dilin yanıltıcı kullanımı, alakasız kanıtlar sunulması veya örtük kabuller gibi semantik ve pragmatik düzensizliklerden doğar. Bilişsel psikoloji açısından safsatalar, beynin enerji tasarrufu sağlayan System 1 (hızlı, sezgisel) işlemlerinin, analitik ve eleştirel System 2 (yavaş, mantıksal) süreçleri baskılamasının bir sonucu olarak ortaya çıkar.
Etimoloji
Latince 'fallacia' (aldatma, hile, yanıltmaca) sözcüğünden türetilmiş olup, 'fallere' (aldatmak, yanıltmak) fiiline dayanır.
Karıştırmayın
Bilişsel çarpıtma (cognitive distortion) ile sıkça karıştırılır. Bilişsel çarpıtma bireyin içsel algı süreçlerindeki psikolojik saptırmaları kapsarken; safsata, doğrudan dışa vurulan argümanların ve mantıksal çıkarımların geçersizliğini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Eleştirel Düşünme
Critical Thinking
Bireyin fikirleri, hipotezleri veya olası çözümleri hata ve eksiklikler açısından sistematik olarak test ettiği, ampirik kanıta dayalı, problem odaklı yönlendirilmiş bir bilişsel süreçtir.
Bilişsel Çarpıtma
Cognitive Distortion
Bireyin gerçekliği hatalı, abartılı veya irrasyonel biçimde algılamasına yol açan kusurlu düşünce kalıplarıdır.