Sözcük Kararı
Lexical Decision
Tanım
Katılımcılara harf dizilerinin sunulduğu ve bu dizilerin anlamlı bir sözcük oluşturup oluşturmadığına karar vermelerinin istendiği, genellikle reaksiyon süresinin ölçüldüğü deneysel bir bilişsel psikoloji paradigması.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel psikoloji laboratuvarında yürütülen bir deneyde, katılımcı bir bilgisayar ekranının karşısına oturtulur. Ekranda milisaniyelik sürelerle 'MASA' ve 'Masaç' gibi dizilimler belirir. Katılımcı, önündeki iki tuştan sağdakine basarak bunun gerçek bir kelime olduğunu, soldakine basarak olmadığını en kısa sürede bildirmelidir. Bilgisayar, 'MASA' kelimesine verilen 420 milisaniyelik tepki süresini kaydeder; bu veri bireyin okuma hızı ve sözcük dağarcığı erişim verimliliğini analiz etmekte kullanılır.
Derin Analiz
Sözcük kararı görevi (lexical decision task - LDT), insan bilişsel mimarisinde zihinsel sözlüğün (mental lexicon) yapısını, görsel kelime tanıma süreçlerini ve bellekteki bilgi erişim mekanizmalarını incelemek için kullanılan temel bir kronometrik yöntemdir. Deneklere anlamlı kelimeler (örn. EV) ve telaffuz edilebilir anlamsız harf dizileri (pseudo-words, örn. EVİT) rastgele sunulur. Karar verme süresi; kelimenin frekansı (sıklığı), kelime uzunluğu, ortografik komşuluk (benzer harf dizilerine sahip kelime sayısı) ve anlamsal hazırlama (semantic priming) gibi faktörlerden doğrudan etkilenir. Örneğin, 'doktor' kelimesinden hemen sonra 'hemşire' kelimesinin sunulması, zihinsel sözlükteki ilişkisel ağların tetiklenmesi sayesinde karar süresini kısaltır (priming etkisi). Bu veriler, beyindeki dil işleme ağlarının paralel dağıtık işleme modelleri ve hiyerarşik tanıma süreçleri hakkında istatistiksel olarak anlamlı zaman damgalı veriler sunar.
Etimoloji
Latince 'lexicus' (sözlüğe veya kelimelere ait, Yunanca 'lexikos' kökünden) ve 'decisio' (kesmek, ayırmak, karar vermek, 'de-' + 'caedere') kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Stroop Etkisi (renk-kelime uyumsuzluğu ile ilgilidir, sözcük tanımadan ziyade çatışma çözme ve dikkat kontrolünü ölçer) ve Adlandırma Görevi / Naming Task (görsel uyarıcının sesli olarak okunmasını gerektirir, telaffuz motor planlamasını da sürece dahil eder).