Tesadüfi Pekiştirme
Accidental Reinforcement
Tanım
Bir davranışın ardından pekiştirecin rastlantısal olarak ortaya çıkması ve bu durumun o davranışın tekrarlanma olasılığını istem dışı artırması.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir basketbolcunun serbest atış yapmadan önce topu tam üç kez yere vurup ardından havaya öpücük göndermesi ve o atışı sayıya çevirmesi. Bu eylemlerin topun çemberden geçişi üzerinde fiziksel bir etkisi olmamasına rağmen, geçmişteki tesadüfi başarılarla eşleşmesi sonucunda sporcu bu hareketleri ritüelistik bir zorunluluk olarak tekrarlamaya devam eder.
Derin Analiz
Edimsel koşullama süreçlerinde, davranış ile bu davranışı takip eden uyarıcı arasında gerçek bir nedensel bağ bulunmamasına rağmen zamansal yakınlık (kontigüite) nedeniyle kurulan yanlış eşleşmedir. B.F. Skinner'ın güvercin deneyleriyle literatüre kazandırdığı bu mekanizma, bireylerin çevresel olaylar üzerinde kontrol sahibi olma yanılsamasını besler. Organizma, tamamen tesadüfen ödülle sonuçlanan motor veya bilişsel bir hareketini ödülün sebebi olarak kodlar ve bu da batıl inançların, obsesif kompulsif spektrumdaki bazı ritualistik davranışların ve bilişsel önyargıların nörobiyolojik temelini oluşturur. Dopaminerjik pekiştirme döngüleri, gerçekte var olmayan nedensellikleri beyin için mutlak bir gerçeğe dönüştürebilir.
Etimoloji
Latince 'accidens' (tesadüf, rastlantı) ve 'reinficere' (tekrar güçlendirmek, pekiştirmek) köklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Edimsel koşullanma (operant conditioning) ile sıklıkla karıştırılır; aralarındaki temel fark, edimsel koşullanmada davranışın pekiştireci doğrudan tetiklemesi (nedensellik bağı), tesadüfi pekiştirmede ise davranış ile pekiştireç arasında sadece zamansal bir tesadüf bulunmasıdır.