Uyuyan Etki
Sleeper Effect
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Tüketici, güvenilirliği tartışmalı bir internet blogunda yeni bir akıllı telefon modelinin üstün özelliklerini okur; ancak aynı yazıda blog yazarının üretici firmadan para aldığına dair bir uyarı (discounting cue) yer alır. İlk etapta tüketici telefonu almaktan vazgeçer. Aradan aylar geçer; tüketici blog yazarının taraflı olduğunu tamamen unutur, ancak telefonun teknik özelliklerine dair zihninde kalan olumlu detaylar baskın çıkar ve satın alma kararı verir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve sosyal psikoloji kesişim kümesinde yer alan uyuyan etki, bellek ayrışması (dissociation) hipotezi ile açıklanır. Birey, güçlü argümanlara sahip bir mesajla karşılaştıktan hemen sonra güvenilirliği düşüren bir uyarıcı (discounting cue) alırsa, ilk anda mesajın ikna ediciliği baskılanır. Ancak zamanla mesajın içeriği (kaynaktan bağımsız olarak) bellekte kalmaya devam ederken, mesajı çürüten kaynak veya uyarıcı zihinsel olarak silinir ya da zayıflar. Bellek izlerinin bu şekilde birbirinden bağımsızlaşması (decay of the discounting cue faster than the message content), bireyin ilerleyen bir zamanda mesaja karşı daha olumlu veya ikna olmuş bir tutum sergilemesine zemin hazırlar. Özellikle siyasal iletişim ve reklamcılıkta hedef kitlenin bilişsel direncinin zamanla nasıl kırıldığını modelleyen kritik bir mekanizmadır.
Etimoloji
İngilizce 'sleeper' (uyuyan, gizli kalan) sözcüğü ile 'effect' (etki) kelimesinin birleşiminden oluşur; kavramın kökeni Hovland ve ekibinin II. Dünya Savaşı sonrasında yürüttüğü ikna ve tutum değişimi araştırmalarına dayanır.
Karıştırmayın
Kaynak etkisi (source effect) ile karıştırılır; kaynak etkisi anlık güvenilirliğin ikna üzerindeki doğrudan rolünü incelerken, uyuyan etki zaman eksenli bir bellek ve tutum gecikmesini ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Tutum Değişimi
Tutum Değişimi
Attitude Change
Bir bireyin herhangi bir nesne, olay veya konuya yönelik tutumlarında, dışsal sosyal etkenler ya da içsel bilişsel süreçler sonucunda meydana gelen her türlü modifikasyon.
İncele
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele
İkna Edici İletişim
İkna Edici İletişim
Persuasive Communication
Bir bireyin tutumlarını, inançlarını veya eylem planlarını değiştirmek ya da güçlendirmek amacıyla yazılı, işitsel, görsel veya görsel-işitsel formatlarda sunulan bilgi aktarımı.
İncele