Yangın Çıkarma Davranışı
Fire-setting Behavior
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
12 yaşındaki bir çocuğun, evde veya okul çevresinde defalarca kibrit çakarak küçük çaplı yanıcı nesneleri tutuşturması, bunu yaparken sonuçların doğuracağı tehlikeyi kavrayamamaktan ziyade dürtüsel bir gerilim giderme aracı olarak kullanması ve bu durumun klinik değerlendirmede davranış bozukluğu belirtisi olarak saptanması.
Derin Analiz
Yangın çıkarma davranışı (fire-setting behavior), etiyolojik kökenleri açısından gelişimsel spektrumda farklılık gösteren heterojen bir eylemdir. Erken çocukluk döneminde (okul öncesi) genellikle normatif merakın, ateşin gücünü ve tehlikesini idrak edememe (bilişsel olgunlaşmamışlık) ile birleşmesinin bir ürünüdür. Ancak çocukluk sonu, ergenlik ve yetişkinlik evrelerinde bu masum merak ortadan kalkar; eylem sıklıkla conduct disorder (davranış bozukluğu), antisosyal kişilik özellikleri, şizofreni veya dürtü kontrol bozukluklarının bir semptomu haline gelir. Nörobiyolojik düzeyde; prefrontal korteksin dürtü inhibisyonu kapasitesindeki yetersizlikler, limbik sistem kaynaklı yoğun heyecan arayışı (sensation seeking) ve ödül devrelerinin erken aktive olması bu davranışın sürdürülmesinde kritik rol oynar. Klinik değerlendirmede, eylemin altında yatan motivasyonun (intikam, heyecan, yıkım, dikkat çekme) ve psikiyatrik komorbiditenin titizlikle ayırt edilmesi şarttır.
Etimoloji
İngilizce 'fire' (ateş, Eski İngilizce 'fȳr') ve 'set' (yerleştirmek, başlatmak) kelimelerinin birleşiminden oluşan davranışsal bir terimdir; kökensel olarak kontrollü veya kontrolsüz ısı ve alev üretme eylemini niteler.
Karıştırmayın
Piromani (Pyromania, spesifik bir dürtü kontrol bozukluğu olup yangın çıkarma davranışını da kapsar ancak temelinde yoğun bir haz ve gerilim-rahatlama döngüsü vardır; her yangın çıkarma davranışı piromani değildir.)
Keşfetmeye Devam Edin
Davranış Bozukluğu
Behavior Disorder
Toplumsal normları ihlal eden, bireyin işlevselliğini ciddi ölçüde zedeleyen veya başkalarında sıkıntı yaratan kalıcı ve yineleyici davranış örüntülerini tanımlayan üst kategori.
İncele
Antisosyal Kişilik Bozukluğu
Antisocial Personality Disorder
Başkalarının haklarını kronik olarak hiçe sayma, ihlal etme ve suçluluk, pişmanlık veya empati yoksunluğu ile karakterize, on sekiz yaşından sonra tanısı konulabilen yaygın bir kişilik bozukluğudur.
İncele