A-B-A Deseni
A-B-A Design
Tanım
Bir bağımsız değişkenin etkisini test etmek için sırasıyla başlangıç (A), müdahale (B) ve başlangıca dönüş (A) aşamalarından oluşan tek vaka araştırma desenidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik bir otizm vakasında, kendi kendine zarar verme davranışını azaltmak için yeni bir pekiştirme tarifesi uygulanacaktır. İlk olarak 2 hafta boyunca hiçbir müdahale yapılmadan davranış sıklığı ölçülür (Faz A: Ortalama günde 20 kez). Ardından pekiştirme tarifesi devreye sokulur ve davranışın düştüğü gözlenir (Faz B: Ortalama günde 3 kez). Son aşamada pekiştirme tamamen kaldırılır ve davranışın eski düzeyine dönüp dönmediği incelenir (Faz A: Ortalama günde 18 kez).
Derin Analiz
A-B-A deseni, özellikle deneysel psikoloji ve uygulamalı davranış analizi (ABA) bağlamında, bireyin kendi kontrol grubunu oluşturduğu tek denekli araştırma yöntemlerinin temel taşlarından biridir. İlk 'A' fazı (baseline), herhangi bir müdahale olmaksızın hedef davranışın doğal düzeyini kaydeder. 'B' fazı, manipülasyonun veya terapötik müdahalenin uygulandığı evredir. İkinci 'A' fazı ise müdahalenin geri çekilmesini içerir; bu geri çekilme, gözlenen davranışsal değişimin gerçekten müdahaleye bağlı olup olmadığını doğrulamak (tersine çevirme mantığı) açısından kritiktir. Sadece A-B diziliminde dışsal etkenlerin rol oynama ihtimali yüksekken, A-B-A dizilimi bu tesadüfi etki olasılığını ciddi ölçüde düşürür. Ancak etik olarak müdahalenin kesilmesinin zararlı olabileceği durumlarda dezavantaj yaratabilir, bu da genellikle A-B-A-B desenine geçişi zorunlu kılar.
Etimoloji
Latince 'designare' (işaretlemek, tasarlamak) fiilinden türetilen ve tek vaka araştırmalarında faz sırasını belirtmek üzere harflendirilen metodolojik bir terimdir.
Karıştırmayın
A-B deseni ile sıkça karıştırılır; ancak A-B deseninde müdahale sonrasındaki geri çekilme aşaması bulunmadığı için nedensellik bağını kurmak çok daha zayıftır. Ayrıca A-B-A-B deseni ile karıştırılabilir, ki bu son versiyonda müdahale tekrar başlatılarak etik ve metodolojik güç artırılır.