Akut Deliryum
Acute Delirium
Tanım
Metabolik bozukluklar veya toksik ajanlar nedeniyle ortaya çıkan; ani başlangıçlı, dalgalı seyirli bilinç, dikkat ve bilişsel işlev bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
78 yaşındaki bir erkek hasta, geçirdiği elektif ortopedik cerrahi sonrası postoperatif üçüncü günde ani olarak hemşireleri tanıyamama, IV kateterini çekmeye çalışma, odayı yabancı bir yerde zannetme ve tavanda örümcekler gördüğünü söyleme (görsel hallüsinasyon) belirtileri göstermiştir. Belirtilerin akşam saatlerinde kötüleşmesi (gün batımı sendromu) ve gün içinde dalgalanma göstermesi akut deliryum tablosuyla uyumludur.
Derin Analiz
Akut deliryum, altta yatan somatik veya nörolojik bir patolojinin serebral metabolizmayı ve nörotransmiter dengesini (özellikle kolinerjik yetersizlik ve dopaminerjik aşırılık) ani olarak bozmasıyla karakterizedir. DSM-5 kriterlerine göre dikkat ve farkındalıkta kısa sürede gelişen bozulma, dalgalı seyir ve ek olarak bellek, yönelim, algı veya dil alanlarında bir bozuklukla kendini gösterir. Kortikal ve subkortikal ağlar arasındaki entegrasyonun geçici kaybı, duyusal girdilerin yanlış yorumlanmasına ve yürütücü işlevlerin çökmesine yol açar.
Etimoloji
Latince 'delirare' (sabandan sapmak, çizgiden çıkmak, 'de-' [uzaklaşma] + 'lira' [sabun izi/çizgi]) fiilinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Demans ile sıklıkla karıştırılır; demans sinsi başlangıçlı ve kronik bir seyir izlerken, deliryum ani (saatler veya günler içinde) başlar ve dalgalıdır. Şizofreni ile ayırt edici özelliği ise deliryumda primer olarak organik bir etiyolojinin bulunması ve bilinç düzeyinde dalgalanma/dikkat kusurunun baskın olmasıdır.