Alışma Sonlanımı
Dishabituation
Tanım
Tekrarlayan uyarıcılar sonucu zayıflamış veya sönmüş alışılmış bir tepkinin, araya yeni ve farklı bir uyarıcının girmesiyle yeniden eski şiddetine kavuşması veya artması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kemirgene sürekli aynı ses tonu dinletildiğinde bir süre sonra ses karşısında irkilme tepkisi vermez hale gelir (alışma). Ancak araya ani ve farklı bir ışık çakması eklendiğinde, hayvanın bir sonraki ses tonuna yeniden ilk defa duyuyormuş gibi şiddetli bir irkilme tepkisi vermesi alışma sonlanımı göstergesidir.
Derin Analiz
Alışma sonlanımı, sinir sisteminin uyarıcı ayırt etme ve duyusal adaptasyon süreçlerinin incelenmesinde kritik bir rol oynar. Organizmanın habitüasyon (alışma) evresindeyken farklı bir uyarıcıya maruz kalması, sinaptik düzeydeki habitüasyon etkisini geçici olarak baskılar veya nöral yolları yeniden aktive eder. Bu olgu, özellikle sözel olmayan bireylerde ve hayvan modellerinde algısal ayırt etme yeteneklerini test etmek için kullanılan temel bir psikofiziksel yöntemdir. Nörobiyolojik temelde, habitüasyon nörotransmitter salınımındaki azalmayla ilişkilendirilirken, alışma sonlanımı modülatör nöronların araya girmesiyle presinaptik düzeyde salınımın yeniden artmasını tetikleyen karmaşık bir süreçtir.
Etimoloji
Latince 'dis-' (ayrılma, tersine çevirme) ön eki ile habitus (durum, alışkanlık) kelimesinden türetilen habituation sözcüğünün karşıtı olarak oluşturulmuştur.
Karıştırmayın
Duyarlılaşma (sensitization) ile sıkça karıştırılır. Duyarlılaşma, genellikle şiddetli veya zararlı bir uyarıcının tekrarlı sunumuyla genel tepki eğiliminin artmasıyken; alışma sonlanımı, önceden alışılmış spesifik bir uyarıcıya verilen sönmüş tepkinin, yeni bir uyarıcının araya girmesiyle ani bir şekilde yeniden canlanmasıdır.