American Law Institute Model Ceza Kanunu Akli Dengesi Testi
American Law Institute Model Penal Code İnsanity Test
Tanım
Suç ehliyetini belirlemede M'Naghten kuralı ile durdurulamaz dürtü testini birleştiren, sanığın ruhsal bozukluk nedeniyle fiilin hukuki anlamını kavrayamaması veya davranışlarını yasaya uygun şekilde yönlendirememesini esas alan yasal standarttır.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli paranoid sanrılar yaşayan bir bireyin, takip edildiği ve hayatının tehlikede olduğu inancıyla kendisini korumak adına bir başkasına zarar vermesi durumunda; ALI testine göre kişi, eyleminin yasaya aykırı olduğunu idrak edemiyor veya sanrının yarattığı panik ve baskı nedeniyle davranışını kontrol edemiyorsa suç ehliyetinden yoksun (akli dengesi yerinde değil) kabul edilebilir.
Derin Analiz
1962 yılında American Law Institute (ALI) tarafından geliştirilen bu test, adli psikiyatri ve klinik psikoloji pratiklerinde cezai sorumluluğun tespitinde kullanılan en kapsamlı yasal kriterlerden biridir. Bilişsel yetersizlik (kavrayış) ile iradi kontrol mekanizmalarındaki bozulmayı (istek/dürtü) aynı anda değerlendirmesi bakımından geleneksel M'Naghten kuralının katı bilişsel çerçevesini genişletir. Klinik değerlendirme aşamasında adli psikologlar ve psikiyatristler, sanığın suç anındaki zihinsel durumunu geriye dönük (retrospektif) olarak analiz ederler. Bilişsel bileşen, kişinin eyleminin yanlışlığını anlama kapasitesini sorgularken; iradi bileşen, kişinin davranışları üzerindeki öz-denetim (self-control) kapasitesinin ağır psikopatoloji (örneğin şizofreni akut atağı veya ağır duygudurum bozukluğu) nedeniyle ortadan kalkıp kalkmadığını inceler.
Etimoloji
Latince 'americanus' (Amerikan) + 'lex' (yasa/hukuk) ve 'mens' (zihin) ile 'insania' (delilik/aklı dengesizlik) kavramlarının birleşimiyle oluşan, adli psikiyatri ve ceza hukuku terminolojisine ait bileşik bir terimdir.
Karıştırmayın
M'Naghten kuralı (yalnızca bilişsel yetersizliğe odaklanır, iradi boyutu kapsamaz) ve Durdurulamaz Dürtü Kuralı (yalnızca iradi kontrol kaybını inceler, bilişsel boyutu dışarıda bırakır).