Anal-agresif Kişilik
Anal-aggressive Personality
Tanım
Klasik psikanalitik kuramda inatçılık, direniş, otoriteye meydan okuma ve pasif agresif tutumlarla karakterize edilen kişilik yapılanması.
Örnek Vaka / Uygulama
Yönetici pozisyonundaki bir bireyin, şirket süreçlerinde en ufak bir sapmaya dahi tahammül edememesi, astlarına karşı aşırı kuralcı ve cezalandırıcı bir tutum sergilemesi, ancak bunu doğrudan çatışma yerine işleri yavaşa sèrarak veya bürokratik engeller çıkararak (pasif direnç) yapması.
Derin Analiz
Klasik psikanalitik gelişim modelinde anal döneme (yaklaşık 1-3 yaş) denk gelen fiksasyon süreçleriyle açıklanan bu yapı, çocuğun dışkılama üzerindeki kontrolü vasıtasıyla ebeveyn denetimine karşı geliştirdiği özerklik mücadelesinin yetişkinlikteki izdüşümüdür. Bireyin erken dönemde dışkıyı tutma veya serbest bırakma edimiyle kurduğu güç dengesi, ilerleyen yaşamda aşırı titizlik, düzen takıntısı, cimrilik, inatçılık ve yıkıcı bir otorite karşıtlığı olarak tezahür eder. Çağdaş ampirik psikoloji ve kişilik kuramlarında (örneğin Beş Faktör Modeli) doğrudan bu terminolojiyle yer almasaഴും, aşırı vicdanlılık, obsessif-kompulsif eğilimler ve pasif-agresif davranış örüntüleriyle benzerlikler gösterir.
Etimoloji
Latince 'analis' [anüse ait] ve 'aggressio' [saldırı, üzerine yürüme] sözcüklerinin psikanalitik teoride birleşimiyle türetilmiştir.
Karıştırmayın
Anal-retant kişilik ile sıklıkla karıştırılır; anal-retant karakter daha çok biriktirme, aşırı düzen ve tutumluluk üzerine odaklanırken, anal-agresif karakter yıkıcılık, isyankarlık ve öfkeyi dolaylı yoldan dışa vurma eğilimi ile öne çıkar.